Ανώμαλα παραθετικά (σε -ίων, -ιστος)

196. Μερικά επίθετα της αρχαίας ελληνικής δε σχηματίζουν τα παραθετικά τους με τις παραθετικές καταλήξεις -τερος, -τατος, παρά παίρνουν στο συγκριτικό την κατάληξη -ίων (αρσ. και θηλ.), -ιον (ουδέτ.) και στο υπερθετικό την κατάληξη -ιστος, -ίστη, -ιστον. Επειδή τα παραθετικά αυτά σχηματίζονται πολλές φορές με διάφορες φθογγικές παθήσεις ή και με θέμα διαφορετικό από το θέμα του θετικού, λέγονται ανώμαλα παραθετικά. Τα επίθετα αυτά είναι:

Θετικός	Συγκριτικός		Υπερθετικός	(θέμα)
1. αἰσχρός	ὁ, ἡ αἰσχίων	τὸ αἴσχιον	αἴσχιστος	(αἰσχ-, πβ. αἶσχ-ος)
2. ἐχθρὸς	ὁ, ἡ ἐχθίων	τὸ ἔχθιον	ἔχθιστος	(ἐχθ-, πβ. ἔχθ-ος = έχθρα)
	και ομαλά	ἐχθρό-τερος	ἐχθρό-τατος	(ἐχθρο-)
3. ἡδὺς	ὁ, ἡ ἡδίων	τὸ ἥδιον	ἥδιστος	(ἡδ-)
4. καλός	ὁ, ἡ καλλίων	τὸ κάλλιον	κάλλιστος	(καλλ-, πβ. κάλλ-ος)
5. μέγας	ὁ, ἡ μείζων	τὸ μεῖζον	μέγιστος	(μεγ-)
6. ῥᾴδιος	ὁ, ἡ ῥᾴων	τὸ ῥᾷον	ῥᾷστος	(ῥα-)
7. ταχύς	ὁ, ἡ θάττων	τὸ θᾶττον	τάχιστος	(θαχ-)
8. ἀγαθὸς	ὁ, ἡ ἀμείνων	τὸ ἄμεινον	ἄριστος	(ἀμεν- και ἀρ-, πβ. ἀρ-ετὴ)
»	ὁ, ἡ βελτίων	τὸ βέλτιον	βέλτιστος	(βελτ-)
»	ὁ, ἡ κρείττων	τὸ κρεῖττον	κράτιστος	(κρετ-, κρατ-, πβ. κράτ-ος)
»	ὁ, ἡ λῴων	τὸ λῷον	λῷστος	(λω-)
9. κακός	ὁ, ἡ κακίων	τὸ κάκιον	κάκιστος	(κακ-)
»	ὁ, ἡ χείρων	τὸ χεῖρον	χείριστος	(χερ-, χειρ-)
10. μακρός		μακρό-τερος	μακρό-τατος	(ομαλά)
»		—	μήκιστος	(μηκ-, πβ. μῆκ-ος)
11. μικρός		μικρό-τερος	μικρό-τατος	(ομαλά)
»	ὁ, ἡ ἐλάττων	τὸ ἔλαττον	ἐλάχιστος	(ἐλαχ-)
»	ὁ, ἡ ἥττων	τὸ ἧττον	επίρρ. ἥκιστα	(ἡκ-)
12. ὀλίγος	ὁ, ἡ μείων	τὸ μεῖον	ὀλίγιστος	(με-, ὀλιγ-)
13. πολὺς	ὁ, ἡ πλείων	τὸ πλέον	πλεῖστος	(πλε-)

Βαθμοί και παραθετικά των επιθέτων

189. Η ιδιότητα ή ποιότητα που φανερώνει ένα επίθετο μπορεί να υπάρχει σε δύο ή περισσότερα όντα, αλλά σε διαφορετικό βαθμό. Για να δηλώσουν το διαφορετικό αυτό βαθμό, τα επίθετα έχουν κανονικά ξεχωριστούς τύπους (μονολεκτικούς ή περιφραστικούς) που λέγονται βαθμοί των επιθέτων: σοφός μὲν Σοφοκλῆς, σοφώτερος δ' Εὐριπίδης, ἀνδρῶν δ' ἁπάντων σοφώτατος Σωκράτης — φίλος, μᾶλλον φίλος, μάλιστα φίλος.

190. Οι βαθμοί των επιθέτων είναι τρεις:

1) Όταν το επίθετο φανερώνει απλώς μια ιδιότητα ή ποιότητα ενός όντος, χωρίς σύγκριση προς άλλο, λέγεται επίθετο θετικού βαθμού ή απλώς θετικό: ὁ δίκαιος ἀνήρ.

2) Όταν το επίθετο φανερώνει ότι ένα ον έχει μια ιδιότητα ή ποιότητα σε βαθμό ανώτερο συγκριτικά προς ένα άλλο ή προς πολλά άλλα που λογαριάζονται σαν ένα, λέγεται επίθετο συγκριτικού βαθμού, ή απλώς συγκριτικό: οὗτός ἐστι δικαιότερος ἐκείνου – χρυσὸς κρείσσων πολλῶν χρημάτων.

3) Όταν το επίθετο φανερώνει ότι ένα ον έχει μια ιδιότητα ή ποιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό ανώτερο από όλα τα άλλα του ίδιου είδους, λέγεται επίθετο υπερθετικού βαθμού ή απλώς υπερθετικό· και:

α) το υπερθετικό που φανερώνει ότι ένα ον έχει μια ιδιότητα ή ποιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό, απόλυτα, χωρίς να γίνεται σύγκριση προς άλλα, λέγεται υπερθετικό απόλυτο: οὗτός ἐστι δικαιότατος·

β) το υπερθετικό που φανερώνει ότι ένα ον έχει μια ιδιότητα ή ποιότητα στον πιο μεγάλο βαθμό συγκριτικά προς όλα τα άλλα του ίδιου είδους μαζί λέγεται υπερθετικό σχετικό: Ἀριστείδης ἦν δικαιότατος πάντων τῶν Ἀθηναίων.

Ασκήσεις στη Β' κλίση ουσιαστικών

1. Nα συμπληρώσετε τα κενά, βάζοντας τις λέξεις που βρίσκονται στην παρένθεση στον τύπο που σας ζητείται:

1)      Oἱ Θηβαίων ἄνδρες εἰσῆλθον περὶ τὸν πρῶτον………….. ( ὕπνος) ξὺν…………… ( ὅπλον, δοτική πληθυντικού) ἐς Πλάταιαν τῆς Βοιωτίας.

2)      Σύνειμι………… ( ἄνθρωπος, δοτική πληθυντικού) σοφοῖς.

3)      Προδότας καλοῦμεν τοὺς τοῖς …………….. ( ἐχθρός) δόντες τήν πόλιν.

4)      Τῷ………… ( Δημάρατος)  δῶρον αὕτη ἡ χώρα ἐδόθη ἐκ βασιλέως ἀντὶ τῆς ἐπί τὴν Ἑλλάδα στρατείας.

5)      Εἴθε προσδιδοίημεν παντί…………… ( δῶρον, δοτική ενικού) ἔπος ἀγαθόν.

6)      Οὗτος ἐκόσμησεν τὸ σκῆπτρον τοῖς πᾶσι…………… (μέταλλον).

7)      Καθέζεται ὁ θεὸς ἐν τῷ…………… (θρόνος).

ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

ΤΡΙΤΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Γενικά για τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης. Διαίρεση

των τριτόκλιτων ουσιαστικών

103. Κατά την τρίτη κλίση κλίνονται ονόματα και των τριών γενώνπεριττοσύλλαβα (βλ. § 85, 2).

Τα τριτόκλιτα ουσιαστικά στην ενική ονομαστική λήγουν σ’ ένα από τα φωνήεντα α, ι, υ, ω, ή σ’ ένα από τα σύμφωνα ν, ρ, ς (ξ, ψ)· στην ενική γενική λήγουν σε -ος, -ως, ή -ους.

104. 1) Από τα αρσενικά και θηλυκά της τρίτης κλίσης πολλά σχηματίζουν την ενική ονομαστική με την κατάληξη -ς και λέγονται καταληκτικά (ἥρω-ς, ἰχθύ-ς)· μερικά όμως τη σχηματίζουν χωρίς καμιά κατάληξη και λέγονται ακατάληκτα(χιών, ἠχώ).

ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

1. Δευτερόκλιτα ασυναίρετα ουσιαστικά

94. Κατά τη δεύτερη κλίση κλίνονται ονόματα και των τριών γενών: αρσενικά και θηλυκά που λήγουν σε -ος και ουδέτερα που λήγουν σε -ον.

α) Παραδείγματα αρσενικών και θηλυκών

		(θ. ἀνθρωπο-)	(θ. ἀγρο-)		(θ. νησο-)	(θ. ὁδο-)
Ενικός αριθμός
ον.	ὁ	ἄνθρωπος	ἀγρὸς	ἡ	νῆσος	ὁδὸς
γεν.	τοῦ	ἀνθρώπου	ἀγροῦ	τῆς	νήσου	ὁδοῦ
δοτ.	τῷ	ἀνθρώπῳ	ἀγρῷ	τῇ	νήσῳ	ὁδῷ
αιτ.	τὸν	ἄνθρωπον	ἀγρὸν	τὴν	νῆσον	ὁδὸν
κλ.	(ὦ)	ἄνθρωπε	ἀγρὲ	(ὦ)	νῆσε	ὁδὲ

ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

1. Πρωτόκλιτα ασυναίρετα ουσιαστικά

86. Κατά την πρώτη κλίση κλίνονται ονόματα αρσενικά και θηλυκά: τα αρσενικά λήγουν σε -ας ή σε -ης και τα θηλυκά σε -α ή σε -η.

Παραδείγματα αρσενικών σε -ας και σε -ης

		θ. νεανιᾱ	θ. Ἀτρειδᾱ-	θ.στρατιωτᾱ	θ. ποιητᾱ
Ενικός αριθμός
ον.	ὁ	νεανίας	Ἀτρείδης	στρατιώτης	ποιητὴς
γεν.	τοῦ	νεανίου	Ἀτρείδου	στρατιώτου	ποιητοῦ
δοτ.	τῷ	νεανίᾳ	Ἀτρείδῃ	στρατιώτῃ	ποιητῇ
αιτ.	τὸν	νεανίαν	Ἀτρείδην	στρατιώτην	ποιητὴν
κλ.	(ὦ)	νεανία	Ἀτρείδη	στρατιῶτᾰ	ποιητὰ

ΤΟ ΑΡΘΡΟ

ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Άρθρο είναι η μονοσύλλαβη κλιτή λέξη που κανονικά χρησιμο­ποιείται εμπρός από τα ονόματα, όταν μνημονεύονται στο λόγο ως γνω­στά και ορισμένα: ὁ πατήρ, ἡ μήτηρ, τὸ τέκνον.

Το άρθρο κλίνεται έτσι:

	Ενικός αριθμός			Πληθυντικός αριθμός
ονομαστική	ὁ	ἡ	τὸ	οἱ	αἱ	τὰ
γενική	τοῦ	τῆς	τοῦ	τῶν	τῶν	τῶν
δοτική	τῷ	τῇ	τῷ	τοῖς	ταῖς	τοῖς
αιτιατική	τὸν	τὴν	τὸ	τοὺς	τὰς	τὰ

Δυϊκός αριθμός και των τριών γενών

Ονομ. και αιτ. τὼ - γεν και δοτ. τοῖν

(Σπάνιοι τύποι του θηλυκού είναι και: τά, ταῖν).

ΤΟΝΟΙ, ΠΝΕΥΜΑΤΑ, ΣΤΙΞΗ

ΤΟΝΟΙ, ΠΝΕΥΜΑΤΑ, ΣΤΙΞΗ

Α΄. Οι τόνοι και ο τονισμός

1. Τόνοι

35. Σε κάθε λέξη που έχει δύο ή περισσότερες συλλαβές μία από αυτές τονίζεται, δηλ. προφέρεται πιο δυνατά από τις άλλες. Για να φανερώσουμε στο γραπτό λόγο ποια είναι η συλλαβή που τονίζεται, γράφουμε πάνω στο φωνήεν ή το δίφθογγο της συλλαβής αυτής ένα σημάδι που λέγεται τόνος: φέ-ρω, φε-ρό-με-θα, φε-ρο-μέ-νη, φεῦ-γε, ἀ-πό-φευ-γε, ἀ-γα-θός, ἀ-νήρ.

36. Οι τόνοι είναι τρεις: η οξεία (′), η βαρεία (‵) και η περισπωμένη(~):Ἀρταξέρξης καὶ Κῦρος.