Θεωρία Λογοτεχνίας

 Τσεκάρετε υπέροχα βιβλιαράκια για 

τα λογοτεχνικά ρεύματα

τους κειμενικούς δείκτες

τα σχήματα λόγου

Λογοτεχνικά ρεύματα

 Ένα ακόμα εξαιρετικό βιβλίο για τα λογοτεχνικά ρεύματα

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

1.             ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

α. Διήγηση (telling): Ο απρόσωπος αφηγητής σε γ΄ πρόσωπο αφηγείται τα γεγονότα και αποδίδει σε πλάγιο λόγο τα λόγια των ηρώων του.

β. Μίμηση (showing): Ένα πλαστό πρόσωπο ή ένας από τους ήρωές του έργου αφηγείται σε α΄ ή γ΄ πρόσωπο. Στη μίμηση ανήκει και ο διάλογος. Ο λόγος του αφηγητή αποκτά αμεσότητα και γίνεται ρεαλιστικός.

γ. Περιγραφή: Η αναπαράσταση προσώπων, τόπων, αντικειμένων, φαινομένων.

δ. Εσωτερικός μονόλογος: Η απόδοση των συνειρμών,  των σκέψεων,  των συναισθημάτων του ήρωα , συνήθως σε πρώτο πρόσωπο και χρόνο ενεστώτα.

ε. Σχόλιο: Ο αφηγητής παρεμβάλλει τις σκέψεις και τις κρίσεις του.

στ. Ελεύθερος πλάγιος λόγος: Ο αφηγητής μεταφέρει τις βαθύτερες σκέψεις και τα συναισθήματα του ήρωα σε τρίτο πρόσωπο και σε παρελθοντικό χρόνο, χωρίς να υπάρχει κάποιο λεκτικό ρήμα που να τις εισάγει. . […- Εις απάντησιν, η Πολυτίμη της εφώναξεν ότι, αν ο σπιτονοικοκύρης είναι άρρωστος, αυτή, αν πεθάνη, θα χορέψη από την χαράν της. Όχι, πως έχουν κάτι παλιοκοτέτσια εκεί, που δεν είναι χειρότερ’ από αχούρια, και σε βρίσκουν στην ανάγκη, και σε τυλίγουν, και σου ζητούν δεκατρείς και δεκαπέντε δραχμές νοίκι! Πού το ηύραν γραμμένο; Μ’ αυτά και μ’ αυτά πλουτούν αυτοί, με του φτωχού τον ίδρωτα, οι αιματοφάγοι. Και τι κόσμος εί­ναι αυτός, στην Αθήνα!...]

Λογοτεχνία Α΄ Λυκείου, Παράδοση και Μοντερνισμός, αξιολόγηση

Παράδοση και Μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση

Σε περίπτωση που το θέμα περιλαμβάνει δύο ή τρία ποιήματα, οι μαθητές καλούνται:

(1α) Να αναγνωρίσουν τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής και της μοντέρνας ποίησης και να διακρίνουν τα ποιήματα σε παραδοσιακά και μοντέρνα με βάση αυτά τα χαρακτηριστικά.

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά της Νεότερης Ποίησης

Μπορούμε να τα διαιρέσουμε σε δύο κατηγορίες 1) εξωτερικά-μορφικά και 2) εσωτερικά.

1) εξωτερικά-μορφικά χαρακτηριστικά. Η νεότερη ποίηση εγκαταλείπει τα εξωτερικά στοιχεία, που χρησιμοποιούσε η παραδοσιακή. Τα κυριότερα από αυτά είναι οι ομοιόμορφες (ως προς τον αριθμό των στίχων κτλ.) στροφές, η ομοιοκαταληξία, που γινόταν σύμφωνα με ορισμένους κανόνες, και το μέτρο.

2) εσωτερικά χαρακτηριστικά. Η παραδοσιακή ποίηση υποτάσσει το ποίημα σε ορισμένους κανόνες. Ο σπουδαιότερος είναι πως το ποίημα πρέπει να διέπεται από λογική αλληλουχία. Αντίθετα, στη νεότερη ποίηση παρακολουθούμε το ποίημα την ώρα, σχεδόν, της δημιουργίας του.

Μέσα σ’ αυτό θα περάσουν εικόνες όχι πάντα ολοκληρωμένες, αλλά ασχημάτιστες, έτσι όπως ανεβαίνουν από το υποσυνείδητο κατά την ώρα της δημιουργίας του. Ας σημειωθεί, τέλος, ότι στη νεότερη ποίηση: I. Μπορεί να λείπει το μέτρο, ο εσωτερικός όμως ρυθμός υπάρχει. II. Η λογική αλληλουχία, που διέπει κάθε παραδοσιακό ποίημα, χαλαρώνει και το ποίημα λειτουργεί βασικά με τους μηχανισμούς των προεκτάσεων και των συνειρμών.

Βασικά, λοιπόν, χαρακτηριστικά της ανανέωσης που παρατηρείται στους εκφραστικούς τρόπους της νεότερης ποίησης είναι:

1. ο ελεύθερος στίχος,

2. η χρήση του λεξιλογίου της καθημερινής ομιλίας,

3. η κατάργηση: α) της λογικής αλληλουχίας του ποιήματος,

β) του μέτρου,

γ) της ομοιοκαταληξίας,

δ) της ομοιομορφίας ως προς τον αριθμό των στίχων,

ε) της διαίρεσης του ποιήματος σε στροφές με βάση αυστηρούς κανόνες δόμησης.

Χαρακτηριστικά Παραδοσιακής και Μοντέρνας Ποίησης

Συνοπτικό διάγραμμα 

της ιστορικής εξέλιξης της νεοελληνικής ποίησης

Η προεπαναστατική ποίηση (18ος αιώνας) Κρητική Λογοτεχνία

Η επτανησιακή ποίηση (19ος αιώνας) Ευρωπαϊκός Ρομαντισμός

Η μετεπαναστατική ποίηση (1830-1880) Αθηναϊκός Ρομαντισμός Παρνασσισμός

Η ποίηση στο μεταίχμιο δύο αιώνων (1880-1918) Συμβολισμός

Η μεσοπολεμική ποίηση (1919-1944) Μοντερνισμός Υπερρεαλισμός

Η μεταπολεμική ποίηση (1945-2000) Μετα-συμβολισμός, Μετα-υπερρεαλισμός

Βασικά χαρακτηριστικά της μοντέρνας ποίησης

Ο Νάσος Βαγενάς, στο μελέτημά του με τίτλο Για έναν ορισμό του μοντέρνου στην ποίηση (1984), προσδιορίζει τα βασικότερα χαρακτηριστικά της μοντέρνας ποίησης:

• ο ελεύθερος στίχος, 
• - η μεγάλη ανάπτυξη της δραματικότητας, 
• - το καθημερινό λεξιλόγιο, 
• - η σκοτεινότητα
• - το άλογο στοιχείο

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία

Ύφος

Διαμορφώνεται από τις τεχνικές, τους εκφραστικούς τρόπους, τα εκφραστικά μέσα, το είδος του λεξιλογίου που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Αναλόγως διαμορφώνεται και η ατμόσφαιρα (ο ατμοσφαιρικός τόνος) του κειμένου.

Αφηγηματικές τεχνικές

Σε σχέση με τον αφηγητή (κυρίως στην πεζογραφία) και τα δρώντα πρόσωπα

· Εσωτερικός μονόλογος, εσωτερική εστίαση

· Διάλογος προσώπων / ηρώων Διάλογος αφηγητή / ήρωα με το alter ego

Σε σχέση με το χρόνο, τη χρονική εξέλιξη των γεγονότων (κυρίως στην πεζογραφία)

- Ανάδρομη αφήγηση / flash back: Η αφήγηση κινείται από το παρόν στο παρελθόν

(συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό,

προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό, αποφθεγματικό,

υπαινικτικό, ειρωνικό, επιθετικό, ήρεμο, ζωντανό, έντονο, ψυχρό, ρεαλιστικό, λυρικό,

στομφώδες, ...

· Εξωτερικός αφηγητής – τριτοπρόσωπη αφήγηση - εξωτερική εστίαση – παντογνώστης /

παντεπόπτης αφηγητής

· Πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αφηγητής – ήρωας του διηγήματος, αφηγητής μάρτυρας των

γενονότων

· Ευθύς λόγος (μονόλογος ήρωα / διάλογος μεταξύ ηρώων) ή Πλάγιος λόγος (ο αφηγητής

μεταφέρει τον ευθύ λόγο σε τρίτο πρόσωπο)

- Γραμμική αφήγηση: Τα γεγονότα παρατίθενται ή εξελίσσονται σε χρονολογική σειρά,

ακολουθούν την πορεία του χρόνου

Αφήγηση, Λογοτεχνία

Ο αφηγητής σε μια ιστορία

• Ποιος μιλάει; Είναι ένας χαρακτήρας του έργου ή ένα πρόσωπο ξένο προς την ιστορία; 
• Έχει περιορισμένη γνώση και αφηγείται μόνο όσα υποπίπτουν στην αντίληψη του ή είναι ένας οξυδερκής παρατηρητής που γνωρίζει τα πάντα;
• «Λέει» ο ίδιος την ιστορία και σχολιάζει τα συμβάντα ή τη «δείχνει», δηλαδή αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους χωρίς να παρεμβάλλει τις απόψεις του;

Ο τύπος του αφηγητή

• Ο αφηγητής