Αφήγηση, Λογοτεχνία

Ο αφηγητής σε μια ιστορία

• Ποιος μιλάει; Είναι ένας χαρακτήρας του έργου ή ένα πρόσωπο ξένο προς την ιστορία; 
• Έχει περιορισμένη γνώση και αφηγείται μόνο όσα υποπίπτουν στην αντίληψη του ή είναι ένας οξυδερκής παρατηρητής που γνωρίζει τα πάντα;
• «Λέει» ο ίδιος την ιστορία και σχολιάζει τα συμβάντα ή τη «δείχνει», δηλαδή αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους χωρίς να παρεμβάλλει τις απόψεις του;

Ο τύπος του αφηγητή

• Ο αφηγητής είναι ένα φανταστικό πρόσωπο που επινοεί ο συγγραφέας για να αφηγηθεί μια ιστορία και δεν ταυτίζεται μαζί του. 

Με βάση τη συμμετοχή του στην ιστορία ονομάζεται:

•   Ομοδιηγητικός: 

Συμμετέχει στην ιστορία την οποία αφηγείται είτε ως πρωταγωνιστής (αυτοδιηγητικός αφηγητής) είτε ως παρατηρητής ή αυτόπτης μάρτυρας.

•   Ετεροδιηγητικός: 

Δεν έχει καμιά συμμετοχή στην ιστορία που αφηγείται.

Εστίαση [Ποιος βλέπει]

Μηδενική à Ο αφηγητής ξέρει περισσότερα από ό,τι τα πρόσωπα, είναι έξω από τη δράση (παντογνώστης)

Αφηγητής > Πρόσωπα

• Εσωτερική à Ο αφηγητής ξέρει όσα και τα πρόσωπα

Αφηγητής = Πρόσωπα

• Εξωτερική à Ο αφηγητής ξέρει λιγότερα από τα πρόσωπα 

Αφηγητής < Πρόσωπα

Ο παντογνώστης αφηγητής

• Είναι ο αφηγητής που γνωρίζει τα πάντα, εποπτεύει τα πάντα, αλλά δεν μετέχει στη δράση, δεν είναι δηλαδή ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας. Στον παντογνώστη αφηγητή αντιστοιχεί η αφήγηση χωρίς εστίαση (μηδενική), δεδομένου ότι αυτός δεν παρακολουθεί την αφήγηση από μια οπτική γωνία, αλλά είναι πανταχού παρών σαν ένας μικρός θεός.

Είδη αφηγητών  με βάση το αφηγηματικό επίπεδο

• Εξωδιηγητικός: αφηγείται την κύρια ιστορία είτε συμμετέχοντας είτε όχι.
• Ενδοδιηγητικός: βρίσκεται μέσα στην ιστορία και αφηγείται μια δεύτερη ιστορία.
• Μεταδιηγητικός: βρίσκεται μέσα στη δευτερεύουσα ιστορία (στη μετα-αφήγηση) και αφηγείται μια άλλη ιστορία.  

Οπτική γωνία (Η σχέση του αφηγητή με την υπόθεση)

• Εσωτερική οπτική γωνία: Την ιστορία την αφηγείται ο βασικός ήρωας ή ένα δευτερεύον πρόσωπο της ιστορίας
• Εξωτερική οπτική γωνία: Την ιστορία την αφηγείται ένα τρίτο πρόσωπο

Αφηγηματικός χρόνος

• Ο χρόνος της ιστορίας (ιστορικός/ πραγματικός)
• Ο χρόνος της αφήγησης / αφηγημένος 
• Αναχρονίες:
• Αναδρομικές αφηγήσεις / αναδρομές ή αναλήψεις και 
• Πρόδρομες αφηγήσεις ή προλήψεις.
• Ρυθμός αφήγησης:
  επιτάχυνση, η παράλειψη, η περίληψη, η έλλειψη ή το αφηγηματικό κενό, επιβράδυνση.