Μη βίαιη επικοινωνία

  Βασικές Ιδέες της Μη Βίαιης Επικοινωνίας

Η Μη Βίαιη Επικοινωνία (ΜΒΕ) είναι ένα μοντέλο επικοινωνίας που στοχεύει στο να δημιουργεί ενσυναίσθηση, κατανόηση και ειρήνη στις διαπροσωπικές σχέσεις και στην κοινωνία. Τα βασικά της στοιχεία είναι:

1. Παρατήρηση χωρίς κρίση
• Αντί να εκφράζουμε αξιολογικές κρίσεις, περιγράφουμε απλά τι συμβαίνει (τα γεγονότα) χωρίς να τα φορτίζουμε με χαρακτηρισμούς.

2. Έκφραση συναισθημάτων

• Αναγνωρίζουμε και ονομάζουμε τα συναισθήματά μας (λύπη, θυμό, φόβος, χαρά κ.λπ.) χωρίς να κατηγορούμε τους άλλους γι’ αυτά.

3. Ανάδειξη αναγκών

• Κάθε συναίσθημα πηγάζει από μια ανάγκη που ικανοποιείται ή όχι (π.χ. ασφάλεια, σεβασμός, αγάπη, αυτονομία). Η αναγνώριση των αναγκών μάς φέρνει πιο κοντά.

4. Διατύπωση αιτημάτων

• Κάνουμε σαφή, συγκεκριμένα αιτήματα (και όχι απαιτήσεις), τα οποία είναι θετικά διατυπωμένα και ρεαλιστικά.

 Στόχος της ΜΒΕ

• Να χτίζει σχέσεις βασισμένες στη συνεργασία και την κατανόηση αντί στον ανταγωνισμό και την κριτική.
• Να μας βοηθά να λύνουμε συγκρούσεις χωρίς βία και να επικοινωνούμε με αυθεντικότητα.
• Να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, τόσο προς τον εαυτό μας όσο και προς τους άλλους.

Κεντρικά εργαλεία

• Γλώσσα της κατηγορίας vs. Γλώσσα της σύνδεσης: πώς αλλάζει η επικοινωνία όταν εστιάζουμε σε ανάγκες και όχι σε χαρακτηρισμούς.
• Αυτοενσυναίσθηση: πριν μιλήσουμε στους άλλους, κατανοούμε τι νιώθουμε και τι χρειαζόμαστε.
• Διαμεσολάβηση συγκρούσεων: χρήση της ΜΒΕ σε ομάδες, κοινότητες, ακόμη και σε διεθνείς συρράξεις.

 Μη Βίαιη Επικοινωνία

 Τα 4 Βήματα

1. Παρατήρηση (χωρίς κρίση)
• Τι βλέπω/ακούω; Μόνο γεγονός, όχι χαρακτηρισμός.
• ❌ «Είσαι τεμπέλης» → ✅ «Δεν έβγαλες τα σκουπίδια σήμερα το πρωί»

2. Συναίσθημα

• Τι νιώθω;
• ❌ «Με εκνευρίζεις» → ✅ «Νιώθω απογοήτευση και άγχος»

3. Ανάγκη

• Ποια ανάγκη μου σχετίζεται με αυτό;
• «Έχω ανάγκη για στήριξη και καθαριότητα στο σπίτι»

4. Αίτημα

• Συγκεκριμένο, θετικό, ρεαλιστικό.
• «Θα ήθελες να βγάλεις τα σκουπίδια πριν φύγεις για δουλειά;»

Να και ένα παράδειγμα: «Όταν βλέπω ότι άφησες τα φώτα ανοιχτά στο σαλόνι (παρατήρηση), νιώθω ανησυχία (συναίσθημα), γιατί χρειάζομαι οικονομία και σεβασμό στο κοινό μας σπίτι (ανάγκη). Θα μπορούσες την επόμενη φορά να τα σβήνεις όταν φεύγεις; (αίτημα)»

Θυμήσου

• Εστίασε στις ανάγκες, όχι σε κατηγορίες.
• Διατύπωσε αιτήματα, όχι απαιτήσεις.
• Άκου με ενσυναίσθηση: πίσω από κάθε θυμό, υπάρχει μια ανικανοποίητη ανάγκη.

Τα τέσσερα βήματα (Παρατήρηση – Συναίσθημα – Ανάγκη – Αίτημα) είναι η καρδιά της Μη Βίαιης Επικοινωνίας (ΜΒΕ)

 Κεντρικά Στοιχεία πέρα από τα 4 βήματα

1. Ενσυναίσθηση
• Όχι μόνο να εκφράζω τα δικά μου συναισθήματα/ανάγκες, αλλά και να ακούω τον άλλον με τρόπο που να κατανοώ τι νιώθει και τι χρειάζεται.
• Δηλαδή: δεν αντιδρώ αμέσως, αλλά προσπαθώ να ακούσω τι υπάρχει πίσω από τα λόγια του.

2. Αυτο-ενσυναίσθηση

• Να καταλαβαίνω πρώτα εγώ τι νιώθω και τι χρειάζομαι, για να μπορώ να το εκφράσω καθαρά.

3. Διάκριση συναισθήματος – σκέψης

• Πολλές φορές λέμε «Νιώθω ότι δεν με εκτιμάς» — στην πραγματικότητα αυτό είναι σκέψη/ερμηνεία, όχι συναίσθημα.
• Η ΜΒΕ μας βοηθά να ξεχωρίζουμε: «Νιώθω θλίψη» (συναίσθημα) vs. «Νιώθω ότι έχεις άδικο» (σκέψη).

4. Η διαφορά ανάμεσα σε αίτημα και απαίτηση

• Αν ο άλλος δεν μπορεί να πει «όχι» χωρίς συνέπειες, τότε δεν είναι αίτημα αλλά απαίτηση.
• Η ΜΒΕ βασίζεται στην ελευθερία και τη συνεργασία, όχι στον εξαναγκασμό.

5. Η “γλώσσα του τσακαλιού” και η “γλώσσα της καμηλοπάρδαλης” (σύμβολα που χρησιμοποιεί ο Rosenberg)

• Τσακάλι → γλώσσα κριτικής, ενοχής, επίθεσης.
• Καμηλοπάρδαλη → γλώσσα της καρδιάς, με βάση τις ανάγκες και την ενσυναίσθηση.

 Σε ποια πεδία εφαρμόζεται

• Προσωπικές σχέσεις (οικογένεια, σύντροφοι, φίλοι).
• Σχολεία και εκπαίδευση.
• Εργασιακό περιβάλλον.
• Επίλυση συγκρούσεων, ακόμα και σε πολεμικές ζώνες (ο ίδιος ο Rosenberg εργάστηκε σε Ρουάντα, Ισραήλ-Παλαιστίνη κ.ά.).