Μετοχές αρχαίας ελληνικής γλώσσας

Είδη μετοχών ( ως προς το περιεχόμενό τους ) 

• Επιθετικές - αναφορικές μετοχές
• Κατηγορηματικές μετοχές 
• Επιρρηματικές μετοχές 

Επιθετικές – αναφορικές μετοχές 

• Η επιθετική μετοχή λειτουργεί μέσα στην πρόταση ως ουσιαστικό ( όταν είναι μόνη της ) και ως επιθετικός προσδιορισμός ( όταν     προσδιορίζει κάποιο ουσιαστικό ). 

• Συνήθως συνοδεύεται από άρθρο, το οποίο λειτουργεί ως υποκείμενό της.
• Είναι πάντοτε συνημμένη και βρίσκεται σε όλους τους χρόνους. 
• Ισοδυναμεί με δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, γι’ αυτό και ονομάζεται και αναφορική. Μεταφράζεται με την αναφορική αντωνυμία ο οποίος, η οποία, το οποίο. 

π.χ.  Αἱ πόλεις αἱ δημοκρατούμεναι τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις διοικοῦνται. 

( = Οι πόλεις που έχουν δημοκρατικό πολίτευμα διοικούνται με βάση τους νόμους που έχουν θεσπιστεί ).

Η μετοχή δημοκρατούμεναι προσδιορίζει το ουσιαστικό πόλεις και η μετοχή κειμένοις προσδιορίζει τη λέξη νόμοις. 

• Όταν δεν συνοδεύεται από άρθρο, τότε ως υποκείμενό της θεωρείται η λέξη μέσα στην πρόταση που προσδιορίζει.

π.χ. Ἒπεμψε Ἀριστοτέλην φυγάδα, ὂντα Ἀθηναῖον. ( Η μετοχή ὂντα δεν έχει άρθρο, άρα ως υποκείμενό της θα θεωρήσουμε τη λέξη Ἀριστοτέλην, την οποία προσδιορίζει η μετοχή ).

Η συντακτική θέση της επιθετικής μετοχής 
Η επιθετική μετοχή μπορεί να είναι :

1) Υποκείμενο 

    π.χ. Τό μέλλον ἀφανές ὑμῖν ἐστιν.( = Το μέλλον μας είναι αφανές ).
2) Κατηγορούμενο  π.χ. Οὗτος ἦν ὁ ἀδικήσας καί ἐπιβουλεύσας ἡμῖν. 
( = Αυτός ήταν που μας αδίκησε και σκέφτηκε το κακό για μας ).
3) Αντικείμενο   π.χ. Οἱ νόμοι τό δίκαιον και τό συμφέρον βούλονται. 
( = Οι νόμοι θέλουν το δίκαιο και αυτό που συμφέρει ).
4) Κατηγορηματικός προσδιορισμός 

π.χ. Οἱ στρατιῶται εἶχον τάς ἀσπίδας ἐκκεκαλυμμένας. ( Οι στρατιώτες είχαν τις ασπίδες καλυμμένες ).
5) Επιθετικός προσδιορισμός 

 π.χ. Ἀπήγαγε τήν στρατιάν ἐπί τήν ἂκραν Τεμενίτιν καλουμένην. 

 ( = Οδήγησε το στρατό στα σύνορα, στην περιοχή που λέγεται Τεμενίτις ).
6) Παράθεση 

 π.χ. Λύσανδρος παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν Ἀθηναίων. 
( = Ο Λύσανδρος έπλεε κοντά στη Λάμψακο που ήταν σύμμαχος των Αθηναίων ).
7) Επεξήγηση    π.χ. Ἂλλοι ὠφελοῦνται, οἱ δρῶντες ταῦτα. 
( = Άλλοι ωφελούνται, αυτοί που πράττουν αυτά ).
8) Ετερόπτωτος προσδιορισμός

π.χ. Τοῖς ἀδικοῦσι πολλά κακά τῇ πόλει γίγνονται. 
( =Εξαιτίας αυτών που αδικούν γίνονται πολλά κακά στην πόλη ). 

• Η επιθετική μετοχή δεν έχει άρθρο όταν : 

α) το υποκείμενό της προηγείται. 

π.χ. Ἃμα ἡλίῳ ἀνίσχοντι. 
β) προσδιορίζει όνομα χωρίς άρθρο. 

π.χ. Οἱ Θηβαῖοι εὐθύς μέν μετά τήν μάχην ἒπεμψαν εἰς Ἀθήνας  ἂγγελον ἐστεφανωμένον .
γ) λειτουργεί ως κατηγορηματικός προσδιορισμός. 

π.χ. Ἱππεύς τις προσήλαυνε ἱδροῦντι τῷ ἳππῳ. 

• Ορισμένες επιθετικές μετοχές που συνοδεύονται από άρθρο, επειδή παραλείπεται το ουσιαστικό που προσδιορίζουν, παίρνουν τις ιδιότητες και τη συντακτική θέση του ουσιαστικού . Με αυτόν τον τρόπο προήλθαν και πολλά ουσιαστικά που χρησιμοποιούμε σήμερα, όπως το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον. Πρόκειται για τις λεγόμενες ουσιαστικοποιημένες μετοχές, οι οποίες είναι : 

ὁ λέγων = ο ρήτορας                           ὁ φεύγων = ο εξόριστος

ὁ διώκων = ο κατήγορος                      ὁ ἀρχων = ο ηγεμών

οἱ προσήκοντες = οι συγγενείς              οἱ τεθνεῶτες = οι νεκροί 

ἡ ἐπιοῦσα = η επόμενη μέρα                 ἡ ἀπολύουσα / σῲζουσα ψῆφος 

                                                         = η αθωωτική ψήφος

τά ὂντα = η περιουσία                         τά βεβιωμένα = οι πράξεις της ζωής

τά ἐψηφισμένα = οι αποφάσεις             τά κατεψηφισμένα 

                                                        = οι καταδικαστικές αποφάσεις 

τά εἰρημένα = οι λόγοι                        τά συμβάντα = τα γεγονότα

οἱ ἐκπεπτωκότες = οι εξόριστοι             οἱ συνόντες = οι φίλοι, συγγενείς

τό θαρσοῦν = το θάρρος                     τό προσῆκον = το αρμόζον

τό ἐπιθυμοῦν = η επιθυμία                  τό λυσιτελοῦν = η ωφέλεια

ἡ εἰμαρμένη = η μοίρα                        οἱ κρατοῦντες = οι άρχοντες κ.α.


Κατηγορηματικές μετοχές 

• Η κατηγορηματική μετοχή εξαρτάται από συγκεκριμένες κατηγορίες ρημάτων. Έτσι συμπληρώνει τα ρήματα αυτά έχοντας θέση κατηγορουμένου ή κατηγορηματικού προσδιορισμού στο υποκείμενο ή αντικείμενο των ρημάτων. 
• Αναφέρεται πάντοτε στο υποκείμενο ή αντικείμενο του ρήματος. 
• Δεν παίρνει ποτέ άρθρο και μεταφράζεται με τα : να, ότι, πως, που ( με το που κυρίως μετά από ρήματα ψυχικού πάθους ). 

π.χ. Ἀποδείξω τούτους ἃπαντας ψευδομένους. ( Η κατηγορηματική μετοχή ψευδομένους αναφέρεται στο αντικείμενο του ρήματος τούτους ).



Ρήματα που συντάσσονται με κατηγορηματική μετοχή

· συνδετικά ( εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω, τυγχάνω, φαίνομαι, λανθάνω, φανερός εἰμι, διατελῶ, διάγω, διαγίγνομαι, οἰχομαι, φθάνω )

·  έναρξης, λήξης ( ἂρχω, ἂρχομαι, παύω, παύομαι, λήγω, διαλείπω )

·  καρτερίας, ανοχής, κόπου, κορεσμού 

( καρτερῶ, περιορῶ, ἀνέχομαι, κάμνω, ὑπομένω, ἀρκῶ ) 

·  ευεργεσίας, αδικίας, νίκης, ήττας 

( ἀδικῶ, εὖ ποιῶ, νικῶ, ἡττῶμαι, κρατῶ, κακῶς ποιῶ ) 

·  ψυχικού πάθους ( χαίρω, ἣδομαι, ἀγανακτῶ, ἂχθομαι, αἰσχύνομαι, χαλεπῶς    φέρω, αἰδοῦμαι , ἀγαπῶ, ἀγάλλομαι, λυποῦμαι )

·  αίσθησης, μάθησης, μνήμης ( αἰσθάνομαι, ὁρῶ, ἀκούω, εὑρίσκω, γιγνώσκω, μανθάνω, μέμνημαι, ἐνθυμοῦμαι, ἀγνοῶ, ) 

·  δείξης, αγγελίας, ελέγχου ( δείκνυμι, δηλῶ, ἀγγέλλω, ἐλέγχω )


Επιρρηματικές μετοχές 
Η επιρρηματική μετοχή λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου, του χρόνου, της αιτίας, του σκοπού, της υπόθεσης και της εναντίωσης.

Είδη επιρρηματικής μετοχής 

Α)Τροπική μετοχή
Δηλώνει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται μια πράξη. Βρίσκεται συνήθως σε χρόνο ενεστώτα.
Μεταφράζεται με : 

α)με μετοχή σε οντας/ ώντας 
β)με το να + ρήμα / χωρίς να + ρήμα ( όταν έχουμε άρνηση )
γ) τροπικό επίρρημα / εμπρόθετος προσδιορισμός

π.χ. Κἀκεῖνοι μέν έλευθεροῦντες τάς πόλεις τάς Ἑλληνίδας καί βοηθοῦντας αὐταῖς τῆς ἡγεμονίας ἠξιώθησαν. ( = Και εκείνοι ελευθερώνοντας/ με το να ελευθερώνουν τις ελληνικές πόλεις και βοηθώντας / με το να βοηθούν αυτές κέρδισαν την ηγεμονία ).

Β)Χρονική μετοχή 
Δηλώνει το χρόνο κατά τον οποίο γίνεται μια πράξη. Βρίσκεται σε όλους τους χρόνους ( συνήθως σε αόριστο ) εκτός από μέλλοντα. Μεταφράζεται με χρονική πρόταση ( αφού, όταν, μόλις, ενώ + ρήμα ).

π.χ. Εὐθύς με ἰδών ὁ Κέφαλος ἠσπάζετο. ( = Αμέσως μόλις με είδε ο Κέφαλος με αγκάλιασε ).

Γ)Αιτιολογική μετοχή
Δηλώνει την αιτία και αιτιολογεί την έννοια του ρήματος της πρότασης ή άλλου ρηματικού τύπου. Βρίσκεται σε όλους τους χρόνους ( σπάνια σε μέλλοντα ). Μεταφράζεται με αιτιολογική πρόταση ( επειδή, αφού, επειδή + ρήμα ).

π.χ. Κῦρος ἂτε παῖς ὢν ἣδετο τῇ στολῇ. ( = Ο Κύρος επειδή πράγματι ήταν παιδί χαιρόταν με τη στολή ).

π.χ. Κερκυραῖοι τροπαῖον ἒστησαν ὡς νενικηκότες. ( =Οι Κερκυραίοι έστησαν τρόπαιο με την ιδέα ότι είχαν νικήσει / επειδή κατά τη γνώμη τους είχαν νικήσει).

Σημείωση
Όταν η αιτιολογική μετοχή συνοδεύεται από τα μόρια ἂτε( δή ), οἶον ( δή ), οἶα ( δή ) ή δε συνοδεύεται από κανένα μόριο, δηλώνει αντικειμενική αιτιολογία και στη μετάφραση μπορούμε να προσθέσουμε τις λέξεις : πράγματι, πραγματικά, βέβαια κ.λπ.
Όταν όμως συνοδεύεται από το μόριο ὡς δηλώνει υποκειμενική αιτιολογίακαι στη μετάφρασή της μπορούμε να προσθέσουμε τις φράσεις : με την ιδέα ότι..., γιατί νόμιζε ότι.... κ.λπ.

Δ)Τελική μετοχή 
Εκφράζει το σκοπό και βρίσκεται σε χρόνο μέλλοντα. Εξαρτάται από ρήματα που δηλώνουν κίνηση, δράση και ενέργεια. Μεταφράζεται με τελική πρόταση 

( για να + ρήμα ).

π.χ. Ἦλθε λέξων ταῦτα. ( = Ήρθε για να πει αυτά ).

Ε)Υποθετική μετοχή 
Δηλώνει την προϋπόθεση και βρίσκεται σε όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Μεταφράζεται με υποθετική πρόταση ( αν, εάν, εφόσον + ρήμα ).

π.χ. Νικήσαντες, ἁπάντων κύριοι ἒσεσθε. ( = Εάν νικήσετε, θα είστε κύριοι όλων ).

ΣΤ)Εναντιωματική μετοχή 
Δηλώνει εναντίωση ή παραχώρηση σε σχέση με το ρήμα της πρότασης.
Βρίσκεται σε όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Μεταφράζεται με εναντιωματική πρόταση ( αν και, μολονότι, και αν + ρήμα ).

π.χ. Τοιαῦτα λέγοντες οὐ τοιαῦτα ποιεῖν ἐτόλμων. ( = Αν και έλεγαν τέτοια λόγια δεν τόλμησαν να τα κάνουν πράξη ). 

• Οι επιρρηματικές μετοχές ως προς τη σύνταξη χωρίζονται σε συνημμένες και απόλυτες.

I. Συνημμένη μετοχή : χαρακτηρίζεται μια επιρρηματική μετοχή της οποίας το υποκείμενο έχει και άλλον συντακτικό ρόλο μέσα στην πρόταση στην οποία ανήκει η μετοχή.

π.χ. Ξενοφών ταῦτα εἰπών ἐπαύσατο. ( Υποκείμενο της μετοχής εἰπών είναι η λέξη Ξενοφών, η οποία ταυτόχρονα είναι και υποκείμενο του ρήματος ).


II. Απόλυτη μετοχή : χαρακτηρίζεται μια επιρρηματική μετοχή, όταν το υποκείμενό της είναι αποκλειστικά και μόνο υποκείμενο της μετοχής και δεν έχει καμία άλλη συντακτική θέση μέσα στην πρόταση που ανήκει η μετοχή.

π.χ. Γενομένης εἰρήνης ἡ πόλις ἐσὠθη. ( Υποκείμενο της μετοχής γενομένηςείναι η λέξη εἰρήνης, η οποία δεν έχει κανέναν άλλο συντακτικό ρόλο μέσα στην πρόταση ).

Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται συνήθως σε πτώση γενική ( γενική απόλυτη μετοχή ), όταν προέρχεται από προσωπικό ρήμα ή σε αιτιατική ( αιτιατική απόλυτη μετοχή ), όταν προέρχεται από απρόσωπο ρήμα ή απρόσωπη έκφραση ( π.χ. ἐξόν, δέον, πρέπον, ἂδηλον ὂν κ.α. ).

π.χ. Κελεύοντος τοῦ κήρυκος ἐσιώπησαν. ( Η απόλυτη μετοχή κελεύοντοςβρίσκεται σε πτώση γενική, γιατί προέρχεται από το προσωπικό ρήμα κελεύω)

π.χ. Ἡμῖν δέ ἐξόν ζῆν καλῶς, καλῶς αἰρούμεθα μᾶλλον τελευτᾶν.

( Η απόλυτη μετοχή ἐξόν βρίσκεται σε αιτιατική πτώση, γιατί προέρχεται από το απρόσωπο ρήμα ἒξεστι ).

Προσοχή!

Μια επιρρηματική μετοχή σε γενική πτώση δεν είναι πάντοτε γενική απόλυτη. Είναι πιθανό να συνάπτεται με άλλον όρο της πρότασης ο οποίος βρίσκεται σε γενική πτώση.

π.χ. Κατηγοροῦσι τινες ἡμῶν ὡς οὐκ ὀρθῶς βουλευομένων. ( Η μετοχή είναι συνημμένη, γιατί το υποκείμενό της ἡμῶν είναι ταυτόχρονα και αντικείμενο του ρήματος ).