1. Η “Ανακομιδή των οστών” (πανελλήνιο έθιμο)

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό ελληνικό ταφικό έθιμο.

• Μετά από 3 ή 5 χρόνια, ανοίγεται ο τάφος και τα οστά του νεκρού πλένονται προσεκτικά με κρασί και μυρωδικά.

• Τοποθετούνται σε οστεοφυλάκιο, συχνά μέσα σε όμορφα διακοσμημένα κιβώτια.

• Η πράξη θεωρείται ιερή και εξαγνιστική, και συνδέεται με τη μετάβαση της ψυχής στη “δεύτερη ζωή”.

 Συμβολίζει τη συνέχεια, την καθαρότητα και την αιώνια μνήμη.

---

 2. Τα “Ξενοδουλειά” – Κρήτη

Στην Κρήτη, παλαιότερα, οι συγγενείς του νεκρού έστηναν τραπέζι στο νεκροταφείο με φαγητό, ρακή και ψωμί.

• “Ξενοδουλειά” σημαίνει ότι κερνούν τους περαστικούς ή τους παρευρισκόμενους, ως προσφορά στη μνήμη του νεκρού.

• Θεωρείται τιμή και φιλότιμο να “κερνάς” για την ψυχή του αγαπημένου σου.

 Ένα έθιμο που μετατρέπει το πένθος σε πράξη φιλοξενίας.

---

 3. Τα “Ψυχοσάββατα” (πανελλήνιο, αλλά με τοπικές παραλλαγές)

Σάββατα αφιερωμένα στις ψυχές των νεκρών, κυρίως πριν τη Σαρακοστή και την Πεντηκοστή.

• Οι γυναίκες ετοιμάζουν “κολλυβα” (βρασμένο σιτάρι με ζάχαρη, καρύδια, ρόδι κ.ά.),

• Τα πάνε στην εκκλησία, όπου διαβάζονται ονόματα ψυχών.

 Το σιτάρι συμβολίζει την ανάσταση: όπως ο σπόρος πεθαίνει για να φυτρώσει, έτσι κι ο άνθρωπος «ανασταίνεται».

---

 4. Η “Μέρα των Νεκρών” στη Μάνη

Στη Μάνη, υπάρχει ακόμη έντονη η παράδοση να επισκέπτονται οι οικογένειες τα νεκροταφεία κάθε Κυριακή.

• Οι γυναίκες καθαρίζουν τον τάφο, ανάβουν καντήλια, μιλούν στους νεκρούς.

• Συχνά, “συνομιλούν” μαζί τους σαν να είναι ζωντανοί — μια μορφή “συντροφιάς” με τον θάνατο.

💬 Οι Μανιάτες θεωρούν τον θάνατο μέρος της ζωής, όχι κάτι που πρέπει να φοβάσαι.

---

 5. Τα “Μοιρολόγια” (Ήπειρος, Μάνη, Θράκη)

Παλαιά γυναίκες, οι λεγόμενες “μοιρολογίστρες”, έψελναν αυτοσχέδια τραγούδια για τον νεκρό.

• Το μοιρολόι ήταν θρήνος, αλλά και ποίηση — συχνά περιέγραφε τη ζωή του νεκρού, τη μοίρα, ή την απώλεια.

• Πολλά από αυτά σώζονται σήμερα ως λαογραφικά και μουσικά διαμάντια.

 Στην Ήπειρο και τη Μάνη ακόμα και σήμερα τραγουδιούνται σε γάμους, βαφτίσια, κηδείες — σαν συναισθηματική συνέχεια της ζωής.

---

 6. Τα “καντήλια που δεν σβήνουν” – νησιωτικά έθιμα

Σε πολλά νησιά, ιδιαίτερα στα Δωδεκάνησα, το καντήλι στον τάφο δεν πρέπει να σβήσει ποτέ.

• Αν σβήσει, θεωρείται “κακό σημάδι” ή πως “ο νεκρός στενοχωριέται”.

• Οι οικογένειες αναλαμβάνουν “βάρδιες” να το φροντίζουν, ακόμα και αν ζουν μακριά.

---

 7. Τα όνειρα των νεκρών

Σε πολλά χωριά, πιστεύεται ότι αν δεις νεκρό σε όνειρο που ζητά κάτι (νερό, ρούχο, κερί), πρέπει να το προσφέρεις (συνήθως με ελεημοσύνη ή ανάβοντας κερί).

• Πρόκειται για αρχαίο κατάλοιπο από τις χθόνιες λατρείες και τις προσφορές στους προγόνους.

---