Επιτάφιος 36

 

 Σκοπός του ομιλητή 

Ο Περικλής (μέσα από τη γραφή του Θουκυδίδη) επιδιώκει να τιμήσει τους προγόνους των Αθηναίων, οι οποίοι με τις αρετές τους, τον αγώνα και τη θυσία τους, κατέστησαν την πόλη ισχυρή και ελεύθερη. Θέλει να δώσει κύρος στον λόγο του ξεκινώντας από τη βάση: την ιστορική συνέχεια και τη μνήμη.

 Ποιοι προγονοί αναφέρονται και γιατί;

Αναφέρονται οι παλαιότερες γενιές, όσοι κατοίκησαν την Αττική πριν από τους παρόντες και με τη γενναιότητά τους την παρέδωσαν στους απογόνους ελεύθερη. Η μνήμη των προγόνων λειτουργεί ως θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η σύγχρονη δόξα της πόλης.

 Πώς παρουσιάζεται η έννοια της «κληρονομιάς» και της «αρετής»;

• Κληρονομιά: δεν είναι μόνο υλική (γη, δύναμη, ηγεμονία), αλλά κυρίως ηθική και πολιτική· περιλαμβάνει την αρετή, την ανδρεία και την υπεράσπιση της ελευθερίας.

• Αρετή: είναι η ανδρεία και η αφοσίωση στο κοινό καλό. Χωρίς αυτήν, η πόλη δεν θα είχε φτάσει στη δύναμη που έχει τώρα.

 Τι θέση έχει ο ομιλητής για την ευθύνη της τωρινής γενιάς;

Η παρούσα γενιά έχει χρέος να διατηρήσει και να συνεχίσει το έργο των προγόνων. Ο Περικλής υπονοεί ότι οι ζωντανοί δεν πρέπει να φανούν κατώτεροι από εκείνους που παρέδωσαν την πόλη ελεύθερη, αλλά να φανούν αντάξιοι.

 Εντοπίστε και σχολιάστε ρητορικά μέσα.

• Επανάληψη («ἀπὸ τῶν προγόνων») → δημιουργεί έμφαση στην ιστορική συνέχεια.

• Αντίθεση (παρελθόν – παρόν) → δείχνει τη διαχρονικότητα της αρετής.

• Μεγέθυνση / υπερβολή → εξυψώνει τις πράξεις των προγόνων.

• Τάξη επιχειρημάτων → πρώτα μνήμη και έπαινος, μετά κληρονομιά και χρέος.

---

 Ταφικά έθιμα στον κόσμο 

Ο «Επιτάφιος» λόγος του Περικλή είναι μοναδικό παράδειγμα επίσημου δημοσίου λόγου για τους νεκρούς πολέμου. Ωστόσο, κάθε κοινωνία έχει τις δικές της μορφές τιμής:

🔹 Αρχαία Ελλάδα

• Δημόσια ταφή για τους πεσόντες, όπως στην Αθήνα.

• Επιτάφιοι λόγοι για την τιμή τους.

• Προσφορές στους τάφους (σίτος, σπονδές, στεφάνια).

🔹 Αίγυπτος

• Μνημειώδεις ταφές (πυραμίδες, μασταμπά).

• Πλούσια κτερίσματα για τη ζωή μετά τον θάνατο.

• Τελετουργία της μουμιοποίησης για τη διατήρηση του σώματος.

🔹 Κίνα

• Λατρεία προγόνων: προσφορές, λιβάνια, χαρτιά με χρήματα που καίγονται.

• Ταφές με πολυτελή αντικείμενα (π.χ. πήλινος στρατός στον τάφο του Κιν Σι Χουάνγκ).

🔹 Ιαπωνία

• Βουδιστικά τελετουργικά με καύση.

• Φεστιβάλ Obon για να τιμώνται οι ψυχές των προγόνων.

🔹 Ινδία (Ινδουισμός)

• Καύση στη φωτιά (συμβολισμός απελευθέρωσης της ψυχής).

• Στάχτες σκορπίζονται στον Γάγγη.

🔹 Αφρικανικές παραδόσεις

• Έντονη τελετουργικότητα με χορούς, τραγούδια και μάσκες.

• Οι πρόγονοι θεωρούνται ενεργό μέρος της κοινότητας.

🔹 Χριστιανισμός (Δύση και Ορθοδοξία)

• Ταφή σε κοιμητήρια, τελετή με προσευχές.

• Μνημόσυνα για τους νεκρούς.

• Στην Ορθοδοξία, κόλλυβα και αναμμένα καντήλια ως σημεία μνήμης.

🔹 Μεξικό

• Ημέρα των Νεκρών (Día de los Muertos): γιορτή με φαγητά, λουλούδια και φωτογραφίες στους τάφους, για να επιστρέψουν οι ψυχές και να γιορτάσουν με τους ζωντανούς.

---