Εγκλίσεις-χρόνοι-σύνθετα Β' Γυμνασίου

 

ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ, ΤΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

 Β΄ Γυμνασίου

---

🔹 1. ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

Η έγκλιση δείχνει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ενέργεια του ρήματος: αν είναι πραγματική, πιθανή, επιθυμητή.

Έγκλιση	Βασική σημασία	Άλλες χρήσεις	Παραδείγματα
Οριστική	Εκφράζει το πραγματικό	Μπορεί να δείξει το δυνατό, το πιθανό, ευχή ή παράκληση	Πηγαίνει σχολείο κάθε μέρα. / Μακάρι να ήταν εδώ.
Υποτακτική	Εκφράζει το ενδεχόμενο ή το επιθυμητό	Μπορεί να δείχνει προτροπή, παραχώρηση, ευχή, απορία, προσταγή	Να φας όλο το φαγητό σου. / Ας έρθει αύριο.
Προστακτική	Εκφράζει προσταγή, προτροπή, απαγόρευση	Μπορεί να δηλώνει παράκληση, ευχή, περιέργεια	Φέρε μου λίγο νερό, σε παρακαλώ. / Έλα γρήγορα!

---

✏️ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1

1. Υπογράμμισε τα ρήματα και γράψε δίπλα την έγκλισή τους:

   • Πήγαινε στο δωμάτιό σου! → …………………

   • Μακάρι να έρθεις αύριο! → …………………

   • Θα ταξιδέψουμε το καλοκαίρι. → …………………

   • Αν μπορούσες να με βοηθήσεις… → …………………

2. Γράψε δύο δικές σου προτάσεις σε κάθε έγκλιση (οριστική – υποτακτική – προστακτική).

---

🔹 2. ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

Οι χρόνοι δείχνουν πότε και πώς γίνεται η ενέργεια του ρήματος.

➤ Οι χρόνοι φανερώνουν:

1. Χρονική βαθμίδα

   • Παροντικοί: Ενεστώτας, Παρακείμενος

   • Παρελθοντικοί: Παρατατικός, Αόριστος, Υπερσυντέλικος

   • Μελλοντικοί: Εξακολουθητικός, Συνοπτικός, Συντελεσμένος Μέλλοντας

2. Ποιόν ενέργειας

   • Μη συνοπτικοί (εξακολουθητικοί): ενεστώτας, παρατατικός, εξακολουθητικός μέλλοντας

   • Συνοπτικοί: αόριστος, συνοπτικός μέλλοντας

   • Συντελεσμένοι: παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας

3. Μορφή σχηματισμού

   • Μονολεκτικοί: μία λέξη (π.χ. έγραψα)

   • Περιφραστικοί: δύο ή τρεις λέξεις (π.χ. θα έχω γράψει)

---

🧮 ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ (ρήμα χαρίζω)

Χρόνοι	Παροντικοί	Παρελθοντικοί	Μελλοντικοί
Μη συνοπτικοί	Ενεστώτας → χαρίζω	Παρατατικός → χάριζα	Εξακολουθητικός Μέλλοντας → θα χαρίζω
Συνοπτικοί	—	Αόριστος → χάρισα	Συνοπτικός Μέλλοντας → θα χαρίσω
Συντελεσμένοι	Παρακείμενος → έχω χαρίσει	Υπερσυντέλικος → είχα χαρίσει	Συντελεσμένος Μέλλοντας → θα έχω χαρίσει

---

✏️ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2

1. Συμπλήρωσε τον πίνακα με το ρήμα γράφω:

   • Ενεστώτας: ____________________________

   • Παρατατικός: ____________________________

   • Αόριστος: ____________________________

   • Εξακολουθητικός Μέλλοντας: ____________________________

   • Συνοπτικός Μέλλοντας: ____________________________

   • Παρακείμενος: ____________________________

   • Υπερσυντέλικος: ____________________________

   • Συντελεσμένος Μέλλοντας: ____________________________

2. Κύκλωσε τα ρήματα που ανήκουν στον ίδιο χρόνο:

   • έτρωγα – θα φάω – θα τρώω – τρώω

---

🔹 3. ΤΟ ΘΕΜΑ ΚΑΙ Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

• Κάθε ρήμα αποτελείται από θέμα (το σταθερό μέρος) και κατάληξη (το μεταβαλλόμενο).

• Υπάρχουν δύο βασικά θέματα:

  • Ενεστωτικό θέμα → δηλώνει διάρκεια ή επανάληψη

  • Θέμα αορίστου → δηλώνει συνοπτική ή τελειωμένη ενέργεια

• Η αύξηση (ε-) μπαίνει μόνο όταν τονίζεται. Αν δεν τονίζεται, δεν εμφανίζεται.

  • γράφω → έγραψα / έγραφα (με τονισμένη αύξηση)

• Κάποια σύνθετα ρήματα εμφανίζουν εσωτερική αύξηση (στο β΄ συνθετικό):

  • υπογράφω → υπέγραψα

---

✏️ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 3

1. Υπογράμμισε την αύξηση (πρόσεξε το τονισμό):

   • έγραψα, πήρα, υπέγραψα, έπαιξα, απάντησα, εκοίταξα

2. Γράψε δύο ρήματα με εσωτερική αύξηση:

   • ---

   • ---

3. Βρες το ενεστωτικό και το θέμα αορίστου των ρημάτων:

   • γράφω → __________ / __________

   • σπουδάζω → __________ / __________

---

🔹 4. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΘΕΤΩΝ

Τα σύνθετα σχηματίζονται από δύο ή περισσότερα θέματα.

Είδος σύνθετου	Χαρακτηριστικά	Παραδείγματα
Παρατακτικά	Τα συνθετικά είναι ισότιμα	γλυκόπικρος, άσπρομαυρος
Προσδιοριστικά	Το α΄ συνθετικό προσδιορίζει το β΄	ανθόκηπος, ξυλοπόδαρος
Κτητικά / Αντικειμενικά	Το α΄ συνθετικό δηλώνει υποκείμενο ή αντικείμενο της ενέργειας	χρυσοχέρης (= έχει χρυσά χέρια)
Με συνδετικό φωνήεν	Συνδέονται με -ο- ή -ε-	νερόμυλος, καφεκοπτείο

---

✏️ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 4

1. Χώρισε τα σύνθετα στα συνθετικά τους και βρες το είδος τους:

   • φεγγαρόφωτο → ____________________________

   • γλυκόπικρος → ____________________________

   • ψωμοτύρι → ____________________________

   • χρυσοχέρης → ____________________________

   • ανθόκηπος → ____________________________

   • καφεκοπτείο → ____________________________

2. Φτιάξε δύο δικά σου σύνθετα με συνδετικό φωνήεν -ο-:

   • ---

   • ---

---

🧠 ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

1. Ποιες είναι οι τρεις εγκλίσεις του ρήματος;

2. Ποιοι χρόνοι είναι συνοπτικοί;

3. Τι είναι η αύξηση και πότε εμφανίζεται;

4. Ποιο είναι το συνδετικό φωνήεν των περισσότερων συνθέτων;