Ιστορία προσανατολισμού: Πηγή: Το σύνταγμα του 1844

 

Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις με τις απαραίτητες πληροφορίες από τις ιστορικές πηγές που σας δίνονται: 

α. να  παρουσιάσετε το περιεχόμενο του Συντάγματος του 1844 όσον αφορά τον καθορισμό των βασιλικών εξουσιών και την κατοχύρωση του δικαιώματος της καθολικής ψηφοφορίας

β. να αναφερθείτε στην πρόβλεψη του Συντάγματος του 1844 για τα κόμματα. 

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

Φυσικά το κυριώτερο πρόβλημα που είχε ν’ αντιμετωπίσει η Εθνοσυνέλευση ήταν ο καταρτισμός του νέου συντάγματος. Πρότυπο στον καταρτισμό του υπήρξε το γαλλικό σύνταγμα του 1830. […] Σύμφωνα λοιπόν με το αντιδραστικό γαλλικό υπόδειγμα, το σύνταγμα που ψηφίστηκε από την Α΄ Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων […] καθιέρωνε την άμεση εκλογή βουλευτών για μια τριετία από ένα εκλογικό σώμα ψηφοφόρων που είχαν συμπληρώσει το 25^ο έτος της ηλικίας τους και κατείχαν «ιδιοκτησίαν τινά εντός της επαρχίας όπου έχουν την πολιτικήν διαμονήν των ή εξασκούν εν αυτή οιονδήποτε επάγγελμα ή ανεξάρτητον επιτήδευμα». Έτσι αφαιρούσαν το δικαίωμα του εκλέγειν από όσους είχαν εξάρτηση υπαλληλική ή ήταν απλοί εργάτες. Οι γερουσιαστές, κατ’ ελάχιστο όριο 25, διορίζονταν απ’ ευθείας από το βασιλέα. Ο βασιλεύς επίσης είχε το δικαίωμα να αυξήσει τον αριθμό των γερουσιαστών ως το μισό του συνολικού τους αριθμού. Σύμφωνα με το νέο σύνταγμα και πάλι ο μονάρχης μένει το κυριαρχικό πρόσωπο στο τριαδικό δόγμα της εξουσίας, την εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική και μόνο ένα μέρος της κυρίαρχης τάξης συμμετέχει στη διαχείριση των κοινών. 

Βουρνάς, Τ., Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, τ. Α΄, σ. 291-292.

Αξιοποιούμε τις πληροφορίες:

• «Πρότυπο στον καταρτισμό του υπήρξε το γαλλικό σύνταγμα του 1830»
• «Οι γερουσιαστές, κατ’ ελάχιστο όριο 25, διορίζονταν απ’ ευθείας από το βασιλέα. Ο βασιλεύς επίσης είχε το δικαίωμα να αυξήσει τον αριθμό των γερουσιαστών ως το μισό του συνολικού τους αριθμού»
• «Σύμφωνα με το νέο σύνταγμα και πάλι ο μονάρχης μένει το κυριαρχικό πρόσωπο στο τριαδικό δόγμα της εξουσίας, την εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική»
• «μόνο ένα μέρος της κυρίαρχης τάξης συμμετέχει στη διαχείρηση των κοινών» 
• «καθιέρωνε την άμεση εκλογή βουλευτών για μια τριετία από ένα εκλογικό σώμα ψηφοφόρων που είχαν συμπληρώσει το 25^ο έτος της ηλικίας τους και κατείχαν «ιδιοκτησίαν τινά εντός της επαρχίας όπου έχουν την πολιτικήν διαμονήν των ή εξασκούν εν αυτή οιονδήποτε επάγγελμα ή ανεξάρτητον επιτήδευμα»
• «Έτσι αφαιρούσαν το δικαίωμα του εκλέγειν από όσους είχαν εξάρτηση υπαλληλική ή ήταν απλοί εργάτες»

Από την ιστορική αφήγηση του σχολικού εγχειριδίου [Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα, Β. Χειραφέτηση και αναμόρφωση, 1. Το Σύνταγμα του 1844] μπορούν να αξιοποιηθούν πληροφορίες από τα αποσπάσματα:    

• «[…]Στο Σύνταγμα καθορίστηκαν και οι βασιλικές εξουσίες… του αρμόδιου υπουργού[…]»
• «[…]προβλεπόταν η ύπαρξη Βουλής και γερουσίας… και θα διατηρούσαν το αξίωμά τους ισόβια[…]». 

Μέσα από τη συνδυαστική προσέγγιση ιστορικής πηγής  και ιστορικής αφήγησης αναμένεται να δομηθεί ένα συνθετικό κείμενο που θα αναφέρεται στον καθορισμό των βασιλικών εξουσιών και την κατοχύρωση του δικαιώματος της καθολικής ψηφοφορίας με το Σύνταγμα του 1844. 

Ο Τάσος Βουρνάς (1916–1991) ήταν Έλληνας ιστορικός, εκπαιδευτικός και συγγραφέας, γνωστός για το έργο του γύρω από τη νεότερη και σύγχρονη ελληνική ιστορία. Υπήρξε μαχητικός διανοούμενος, με έμφαση στην κοινωνική και πολιτική διάσταση των γεγονότων. Το ύφος του συνδυάζει ιστορική έρευνα, κριτική προσέγγιση και σαφή προοδευτικό προσανατολισμό.

Για μια εισαγωγή σε ανάλυση ιστορικής πηγής, μπορεί να αξιοποιηθεί ως εξής:

• Παρουσιάζει συχνά την ιστορία από τη σκοπιά των κοινωνικών αγώνων και των λαϊκών στρωμάτων.

• Στο έργο του επιδιώκει να αποκαλύψει τα αίτια πίσω από τα γεγονότα, όχι μόνο να περιγράψει τα γεγονότα.

• Η γραφή του βοηθά τον μαθητή να δει την ιστορική αφήγηση ως αποτέλεσμα έρευνας, επιλογών και ερμηνείας.

  
  

  
  

  ΚΕΙΜΕΝΟ Β

  Η έννοια του κόμματος δεν υπήρχε ούτε στο σύνταγμα ούτε στον εκλογικό νόμο. Ο κανονισμός της βουλής όριζε ότι η σύνθεση των κοινοβουλευτικών επιτροπών θα αποφασιζόταν με κλήρο (άρθρο 56), και έτσι δεν εξασφαλιζόταν η αναλογική εκπροσώπηση των κοινοβουλευτικών ομάδων. Τουλάχιστον προβλεπόταν ένας εισηγητής από την πλειοψηφία και ένας από τη μειοψηφία της επιτροπής (άρθρο 36). Μόνο σε ψηφοφορίες στην ολομέλεια λαμβάνονταν υπόψη οι ομάδες, αφού οι καταμετρητές έπρεπε να επιλέγονται από τους «βουλευτές της αντίπαλης πλευράς» (άρθρο 77-78).

  Hering, G. Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821-1936, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2004, τ. Α', σ. 264.

  
  

  «Η έννοια του κόμματος δεν υπήρχε ούτε στο σύνταγμα ούτε στον εκλογικό νόμο. Ο κανονισμός της βουλής όριζε ότι η σύνθεση των κοινοβουλευτικών επιτροπών θα αποφασιζόταν με κλήρο (άρθρο 56), και έτσι δεν εξασφαλιζόταν η αναλογική εκπροσώπηση των κοινοβουλευτικών ομάδων»

  • «Τουλάχιστον προβλεπόταν ένας εισηγητής από την πλειοψηφία και ένας από τη μειοψηφία της επιτροπής (άρθρο 36)»
  • «Μόνο σε ψηφοφορίες στην ολομέλεια λαμβάνονταν υπόψη οι ομάδες, αφού οι καταμετρητές έπρεπε να επιλέγονται από τους «βουλευτές της αντίπαλής πλευράς» (άρθρο 77-78)»

  Από την ιστορική αφήγηση του σχολικού εγχειριδίου [Ενότητα Β, Η Διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα, Β. Χειραφέτηση και αναμόρφωση, 1. Το Σύνταγμα του 1844] μπορούν να αξιοποιηθούν πληροφορίες από το απόσπασμα:  

  • «[…]Συνταγματική πρόβλεψη για τα κόμματα… και ορισμένες φορές σε συναίνεση[…]». 

  Μέσα από τη συνδυαστική προσέγγιση ιστορικής πηγής  και ιστορικής αφήγησης αναμένεται να δομηθεί ένα συνθετικό κείμενο που θα αναφέρεται στο περιεχόμενο του Συντάγματος του 1844 σχετικά με τη λειτουργία των κομμάτων. 

  
  

  Gunnar Hering

  Ο Gunnar Hering (1934–1994) ήταν Γερμανός ιστορικός και καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών, διεθνώς αναγνωρισμένος για το έργο του γύρω από τη νεότερη πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Υπηρέτησε στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου (LMU), όπου ανέπτυξε τις Βαλκανικές και Νεοελληνικές Σπουδές, συμβάλλοντας στην καθιέρωση της ελληνικής ιστορικής έρευνας στον γερμανόφωνο χώρο.

  Ειδικεύτηκε στη μελέτη:

  • της συγκρότησης του ελληνικού κράτους,

  • της πολιτικής ζωής του 19ου και 20ού αιώνα,

  • της εξέλιξης και λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων.

  Το σημαντικότερο έργο του θεωρείται η δίτομη μελέτη Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821–1936, αποτέλεσμα συστηματικής έρευνας σε ελληνικά και ευρωπαϊκά αρχεία. Το έργο δημοσιεύτηκε πρώτα στα γερμανικά και μεταφράστηκε στα ελληνικά από το ΜΙΕΤ (2004). Αποτέλεσε σταθμό στη μελέτη της πολιτικής ιστορίας, επειδή αναλύει σε βάθος τη δομή, τις κοινωνικές βάσεις και τη λειτουργία των κομμάτων στις διαφορετικές φάσεις του ελληνικού πολιτικού βίου.