Ευριπίδης, Ελένη – Α΄ Επεισόδιο, 2η σκηνή

στίχοι 495-541

Ευριπίδης, Ελένη – Α΄ Επεισόδιο, 2η σκηνή

Πρόσωπα:

• Μενέλαος: βασιλιάς της Σπάρτης, νικητής της Τροίας, τώρα ναυαγός, φτωχός, αγνώριστος.

• Γερόντισσα (θυρωρός): γριά δούλα, φύλακας του παλατιού του Πρωτέα/Θεοκλύμενου.

  

---

Τι συμβαίνει στη σκηνή;

1. Ο Μενέλαος φτάνει στο παλάτι της Αιγύπτου και ζητά καταφύγιο / φιλοξενία.

2. Η Γερόντισσα προσπαθεί να τον διώξει, επειδή:

   • υπάρχει διαταγή του Θεοκλύμενου να σκοτώνονται οι Έλληνες,

   • φοβάται τον κύριό της.

3. Ο Μενέλαος νιώθει ταπείνωση:

   • θυμάται τον παλιό, ένδοξο στρατό του,

   • κλαίει για την «παλιά ευτυχία» του.

4. Μέσα από τον διάλογο μαθαίνουμε:

   • ότι βρίσκονται στην Αίγυπτο,

   • ότι ο Πρωτέας πέθανε, βασιλεύει ο Θεοκλύμενος, εχθρός των Ελλήνων,

   • ότι η Ελένη είναι εδώ, κόρη του Δία, από τη Σπάρτη,

   • ότι βρέθηκε στην Αίγυπτο πριν πάνε οι Αχαιοί στην Τροία → αρχίζει να φαίνεται η αλήθεια για το είδωλο.

---

Κεντρικά θέματα της σκηνής

• Φιλοξενία – Αφιλοξενία
  Ο Μενέλαος ζητά προστασία ως ναυαγός, αλλά κινδυνεύει με θάνατο («δώρο της φιλοξενίας»).

• Είναι – φαίνεσθαι

  • Ο Μενέλαος είναι βασιλιάς, αλλά φαίνεται ζητιάνος, ταπεινωμένος.

  • Η Γερόντισσα φαίνεται αδύναμη, αλλά κρατά την πόρτα και πληροφορεί τον ήρωα.

    Α. Κατανόηση κειμένου

    1. Τι ζητά ο Μενέλαος όταν φτάνει στην είσοδο του παλατιού;

    2. Γιατί η Γερόντισσα θέλει να τον διώξει;
       Γράψε δύο λόγους από το κείμενο.

    3. Ποιες τρεις βασικές πληροφορίες για τον τόπο και τα πρόσωπα μαθαίνουμε από τη Γερόντισσα;

       • ………………………………………………………

       • ………………………………………………………

       • ………………………………………………………

    4. Τι νιώθει ο Μενέλαος όταν λέει:

       • «Αχ! πού είσαι, κοσμοξάκουστε στρατέ μου.»

       • «Θεοί, να μ’ ατιμάζουν έτσι εμένα!»

    5. Στο τέλος της σκηνής η Γερόντισσα λέει ότι έχει «αγάπη στους Έλληνες» αλλά «φοβάται».
       Πώς εξηγείς αυτή την αντίφαση;

    ---

    Β. Λεξιλόγιο – Εκφράσεις

    Να εξηγήσεις απλά στα νέα ελληνικά:

    1. «ναυαγός»

    2. «κοσμοξάκουστος στρατός»

    3. «δώρο της φιλοξενίας ο θάνατος» (οξύμωρο)

    4. «έχω αγάπη, ωστόσο σου είπα λόγια πικρά»

    ---

    Γ. Ας γίνουμε θεατές – σκηνοθετικές οδηγίες

    1. Διάλεξε 4–5 στίχους της σκηνής που σου αρέσουν.
       Γράψε δίπλα:

       • Πού στέκονται οι δύο ήρωες;

       • Τι κίνηση κάνουν;

       • Πώς μιλούν (δυνατά, σιγανά, θυμωμένα, ειρωνικά κ.λπ.);

    2. Αν ήσουν σκηνοθέτης, θα έδινες στη σκηνή πιο τραγικό ή πιο κωμικό ύφος;
       Γράψε 2–3 σειρές με τη γνώμη σου.

    ---

    Δ. Ας εμβαθύνουμε – Γερόντισσα & είναι/φαίνεσθαι

    1. Γιατί πιστεύεις ότι ο Ευριπίδης διάλεξε ως φύλακα του παλατιού μια γριά δούλα και όχι έναν φρουρό;

    2. Γράψε ένα παράδειγμα από τη σκηνή όπου:

       • ο Μενέλαος δείχνει κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι (είναι/φαίνεσθαι),

       • η Γερόντισσα φαίνεται σκληρή, αλλά είναι κάπως διαφορετική μέσα της.

    ---

    Ε. Ο Μενέλαος: τραγικός ή κωμικός;

    1. Από το παράλληλο κείμενο («Αναμιμνήσκομαι καιρών ευδαιμονίας!») διάλεξε:

       • μια φράση που σε κάνει να λυπάσαι τον Μενέλαο,

       • μια φράση που σε κάνει να χαμογελάς/γελάς.

    2. Πώς θα τον χαρακτήριζες;
       Βάλε ✔ σε ό,τι ταιριάζει περισσότερο και εξήγησε γιατί:

       • ☐ Τραγικός ήρωας

       • ☐ Κωμική φιγούρα

       • ☐ Κωμικοτραγικός (και τα δύο)

       Αιτιολόγηση (2–3 σειρές):
       ……………………………………………………………………………………

    ---

• Τραγικό και κωμικό μαζί

  • Τραγικό: δυστυχία, εξευτελισμός, κλάμα.

  • Κωμικό: φράσεις όπως «μας έγινες τσιμπούρι», οι υπερβολικές κραυγές του Μενέλαου.

---

Ρόλος της Γερόντισσας

• Προστατεύει τον ξένο, αλλά και τον προειδοποιεί.

• Δίνει στον θεατή τις κρίσιμες πληροφορίες (τόπος, βασιλιάς, Ελένη).

• Ενισχύει την αντίθεση είναι – φαίνεσθαι και τη σκηνική ζωντάνια.

  Οι μαθητές να μπορούν να:

  • αφηγηθούν με δικά τους λόγια τι γίνεται στη 2η σκηνή,

  • εντοπίσουν τον ρόλο της Γερόντισσας στη δραματική οικονομία,

  • κατανοήσουν την αντίθεση είναι – φαίνεσθαι σε Μενέλαο & Γερόντισσα,

  • αναγνωρίσουν στοιχεία τραγικού και κωμικού στον Μενέλαο,

  • σκεφτούν πώς «σκηνοθετείται» μια σκηνή (Ας γίνουμε θεατές). 

    «Ας γίνουμε θεατές» – σκηνοθετική δουλειά (10')

    • Δίνεις σε ομάδες μικρά αποσπάσματα (π.χ. 495–505, 510–520, 525–535).

    • Κάθε ομάδα σημειώνει:

      • Κίνηση (σπρώχνει, τραβιέται, κοιτάζει αλλού, κουνάει χέρια κτλ.).

      • Τόνο φωνής (επιθετικός, φοβισμένος, ειρωνικός, απελπισμένος).

    • Μικρή παρουσίαση στην τάξη:
      «Στον στίχο τάδε θα ζητήσω από τον ηθοποιό να…».

    ---

    5. «Ας εμβαθύνουμε» – ρόλος, είναι/φαίνεσθαι, Μενέλαος 

    • Συζήτηση με βάση τις ερωτήσεις του βιβλίου:

      • Γιατί θυρωρός = γυναίκα – γερόντισσα και όχι στρατιώτης;

      • Πώς φαίνεται η αντίθεση είναι–φαίνεσθαι στον Μενέλαο και στη Γερόντισσα;

      • Ο Μενέλαος είναι:

        • τραγικός;

        • κωμικός;

        • κωμικοτραγικός (κλαυσίγελως);

      • Σύνδεση με παράλληλο κείμενο («Αναμιμνήσκομαι καιρών ευδαιμονίας!»).

    ---