Επιτάφιος του Περικλή-Παράγραφοι 42-43

παράγραφος 42 

Γιατί ο Περικλής μιλά “διεξοδικότερα” για την πόλη;

• Για να εξηγήσει ότι οι Αθηναίοι αγωνίζονται για κάτι ανώτερο από άλλους Έλληνες.

• Για να δείξει ότι οι πεσόντες αξίζουν τους επαίνους, γιατί ανήκουν σε μια πόλη ελεύθερη, γενναία, μεγαλόψυχη.

---

2. Οι νεκροί «στόλισαν» την πόλη με τα έργα τους

• Τα ανδραγαθήματα των πεσόντων αποτελούν τα “κοσμήματα” της πόλης.

• Λόγια και πράξεις βρίσκονται σε ισορροπία: ό,τι είπε ο Περικλής για την πόλη, το απέδειξαν με τη ζωή τους.

---

3. Η θυσία τους ως τελική επιβεβαίωση της γενναιότητας

• Ο θάνατός τους είναι η «ύστατη σφραγίδα» της αρετής τους.

• Ακόμη κι όσοι υστερούσαν σε κάτι, εξιλεώθηκαν με την πολεμική τους γενναιότητα.

---

4. Πλούσιοι – φτωχοί: όλοι ίσοι μπροστά στον κίνδυνο

• Κανείς δεν φοβήθηκε ή προσπάθησε να γλιτώσει.

• Πλούσιοι δεν προτίμησαν την άνεση, φτωχοί δεν κυνηγούσαν τη σωτηρία.

• Όλοι έβαλαν το κοινό καλό πάνω από το ατομικό συμφέρον.

---

5. Η στάση τους απέναντι στον κίνδυνο

• Είδαν τον κίνδυνο ως τον πιο όμορφο και δίκαιο αγώνα.

• Στήριξαν την επιτυχία στην ελπίδα, αλλά τη δράση στον εαυτό τους.

• Προτίμησαν να αντισταθούν και να πάθουν, παρά να σωθούν υποχωρώντας.

---

6. Η ένδοξη έξοδός τους

• Έφυγαν από τη ζωή «στο μεσουράνημα της δόξας και όχι του φόβου».

• Το τέλος τους τους κάνει άξιους της πόλης και παράδειγμα για τους ζωντανούς.

---

Θέματα για συζήτηση:

• Γιατί τα έργα των νεκρών “στολίζουν” την πόλη;

• Πώς αποδεικνύεται η ισότητα όλων μπροστά στον πόλεμο;

• Γιατί ο Περικλής θεωρεί πιο ωραίο τον κίνδυνο από τη φυγή;

• Ποια “ανθρώπινη αξία” προβάλλεται περισσότερο;

• Πώς ο θάνατος γίνεται “ύστατη επισφράγιση” της αρετής;

  ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ

  ---

  A. Ερωτήσεις κατανόησης

  1. Γιατί ο Περικλής θεωρεί ότι τα εγκώμια προς τους νεκρούς έχουν ήδη “ειπωθεί”;

  2. Ποιοι θεωρεί ότι στόλισαν την πόλη και με ποιον τρόπο;

  3. Πώς ο θάνατος των νεκρών αποτελεί «ύστατη επισφράγιση» της γενναιότητάς τους;

  4. Γιατί κανείς από τους πλούσιους και τους φτωχούς δεν δείλιασε;

  5. Τι θεωρούν οι πολεμιστές πιο ποθητό από την προσωπική σωτηρία;

  ---

  B. Λεξιλόγιο – Ερμηνείες

  Να αποδώσετε στη νέα ελληνική:

  • ἀνδραγαθήματα

  • ἐπισφράγιση

  • ἀναβάλειν τὸ κακό

  • ἄδηλο τῆς ἐπιτυχίας

  • μεσουράνημα τῆς δόξης

  ---

  C. Ρητορικά μέσα

  Να εντοπίσετε και να καταγράψετε από το κείμενο:

  • μία μεταφορά

  • μία αντιθετική διατύπωση

  • μία φράση που εκφράζει επίκληση στο ήθος

  • μία φράση επίκλησης στο συναίσθημα

  ---

  D. Κριτική σκέψη

  1. Πιστεύεις ότι η γενναιότητα μπορεί να “εξιλεώσει” λάθη της προσωπικής ζωής; Γιατί;

  2. Υπάρχει σήμερα κάτι για το οποίο κάποιοι άνθρωποι δείχνουν παρόμοιο θάρρος;

  3. Ποιο μήνυμα θέλει να περάσει ο Περικλής στους ζωντανούς;

  ---

  E. Δημιουργική δραστηριότητα

  Γράψε ένα σύντομο κείμενο (5–6 προτάσεων) όπου:

  • Περιγράφεις κάποιο ιστορικό ή σύγχρονο πρόσωπο που θεωρείς γενναίο.

  • Χρησιμοποιείς μία μεταφορά και μία αντιθετική φράση.

  • Τον/την παρουσιάζεις ως “παράδειγμα” για μια κοινότητα.

  ---

  43

• ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ

  Επιτάφιος Λόγος – Περικλής, §43

  ---

  Κεντρικό νόημα της παραγράφου

  Ο Περικλής στρέφεται στους ζωντανούς και τους καλεί να σταθούν αντάξιοι των νεκρών, να μιμηθούν το παράδειγμά τους και να αγαπήσουν την πόλη με πάθος και υπευθυνότητα.

  ---

  1. Οι νεκροί: άξιοι της πόλης

  • Έδειξαν γενναιότητα, φιλότιμο και πίστη στο κοινό καλό.

  • Η θυσία τους έγινε η «ωραιότερη συνεισφορά» στην πόλη.

  • Η δόξα τους είναι αθάνατη και ζει «σε κάθε ψυχή, σε κάθε τόπο».

  ---

  2. Προτροπή προς τους ζωντανούς

  • Να έχουν φρόνημα όχι πιο άτολμο αλλά πιο συνετό.

  • Να μη βασίζονται μόνο στα λόγια του ρήτορα αλλά να κρίνουν από τα έργα της πόλης.

  • Να αγαπούν την πόλη με πάθος και να βλέπουν τη δύναμή της ως αποτέλεσμα τόλμης και σωστής κρίσης.

  ---

  3. Η αθανασία των επιφανών

  • «Τάφος τους είναι όλη η γη»:
    η μνήμη των γενναίων δεν περιορίζεται σε μνήματα· ζει παντού.

  • Η αξία τους θυμάται όχι μόνο τις πράξεις αλλά κυρίως τις αποφάσεις τους.

  ---

  4. Μήνυμα γενναιότητας

  • «Εὐτυχία εἶναι ἡ ἐλευθερία – ἐλευθερία ἡ δυνατὴ ψυχή».

  • Να μην φοβούνται τους κινδύνους του πολέμου.

  • Ο γενναίος προτιμά τον θάνατο σε στιγμή δύναμης παρά την ταπείνωση της δειλίας.

  ---

  5. Οι πραγματικά γενναίοι

  • Δεν είναι οι δυστυχισμένοι ή όσοι δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

  • Είναι όσοι κινδυνεύουν να χάσουν την ευτυχία που ήδη έχουν.

  • Για αυτούς, η δειλία είναι πιο οδυνηρή από τον θάνατο.

    Ανάλυση βασικών σημείων (15')

    Θέματα προς συζήτηση:

    • Πώς ο Περικλής χρησιμοποιεί το παράδειγμα των νεκρών για να διδάξει;

    • Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη δύναμη της πόλης και τις αποφάσεις των πολιτών;

    • Πώς παρουσιάζεται η έννοια της ελευθερίας;

    • Γιατί ο γενναίος προτιμά τη θυσία από τη δειλία;

      . Κατανόηση κειμένου

      1. Τι ζητά ο Περικλής από τους ζωντανούς πολίτες;

      2. Πώς θα πρέπει να “κρίνουν” το φρόνημα της πόλης;

      3. Γιατί λέει ότι οι νεκροί έχουν τάφο «σε όλη τη γη»;

      4. Τι σημαίνει η φράση «εὐτυχία ἡ ἐλευθερία – ἐλευθερία ἡ δυνατὴ ψυχή»;

      5. Γιατί είναι πιο επώδυνη η δειλία από τον θάνατο, σύμφωνα με τον Περικλή;

      ---

      B. Λεξιλόγιο – Ερμηνεία

      Αποδώστε στη νέα ελληνική:

      • φρόνημα

      • ἀθάνατος ἔπαινος

      • ἐγχείρημα

      • μεταπέσουν

      • ταπείνωση δειλίας

      ---

      C. Ρητορικά μέσα

      Εντοπίστε στο κείμενο:

      • μία μεταφορά

      • μία αντίθεση

      • μία φράση επίκλησης στο ήθος

      • μία φράση επίκλησης στο συναίσθημα

      ---

      D. Κριτική σκέψη

      1. Πιστεύεις ότι η ελευθερία απαιτεί «δυνατή ψυχή»;

      2. Υπάρχουν σήμερα πράξεις που απαιτούν γενναιότητα αντίστοιχη με εκείνη των πεσόντων;

      3. Μπορεί ο σύγχρονος πολίτης να είναι «άξιος της πόλης»; Πώς;

      ---

      E. Δημιουργική δραστηριότητα

      Γράψε 4–6 προτάσεις όπου:

      • μιλάς για έναν άνθρωπο που θεωρείς γενναίο,

      • χρησιμοποιείς 1 μεταφορά και 1 αντίθεση,

      • δείχνεις το γιατί αποτελεί παράδειγμα για μια κοινότητα.

      ---