Το επιχείρημα

«Δεν αρκεί να έχεις άποψη.
Σημασία έχει πώς τη στηρίζεις».

Ad populum – «Αφού το λένε όλοι, είναι σωστό»

👉 Τι είναι (απλά)

Κάτι δεν γίνεται αληθινό επειδή το πιστεύουν πολλοί.

📌 Παραδείγματα

• «Όλοι στην τάξη λένε ότι το διαγώνισμα ήταν άδικο, άρα ήταν άδικο».
• «Το έχουν 1 εκατομμύριο views στο TikTok, άρα ισχύει».
• ❓ Ερώτηση στην τάξη

Αν όλοι κάνουν κάτι λάθος, γίνεται σωστό;

✏️ Άσκηση

Πες αν είναι ad populum ή όχι:

• «Οι περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν ότι το κάπνισμα βλάπτει».
  👉 Όχι πλάνη (υπάρχουν δεδομένα, όχι απλή πλειοψηφία).

2️⃣ Ad hominem – «Επίθεση στο άτομο, όχι στο επιχείρημα»

👉 Τι είναι

Αντί να απαντάω σε αυτό που λες, σε προσβάλλω.

📌 Παραδείγματα

• «Τι ξέρεις εσύ για πολιτική, είσαι μικρός».
• «Αυτός που μιλάει για υγιεινή διατροφή είναι χοντρός».
• «Μην τον ακούτε, πάντα λέει χαζομάρες».

🔍 Γιατί είναι λάθος

Το αν κάποιος είναι:

• συμπαθής / αντιπαθής
• έξυπνος / όχι
  δεν κάνει το επιχείρημά του σωστό ή λάθος.

✏️ Άσκηση

Μετέτρεψε το ad hominem σε σωστό επιχείρημα:

• ❌ «Είσαι άσχετος, δεν ξέρεις μαθηματικά»
• ✅ «Ο υπολογισμός σου έχει λάθος στο δεύτερο βήμα»

3️⃣ Εσπευσμένη γενίκευση – «Ένα → όλοι»

(τα παραδείγματά σου εδώ είναι εξαιρετικά, μπράβο)

👉 Τι είναι

Βγάζω γενικό συμπέρασμα από ελάχιστα παραδείγματα.

📌 Παραδείγματα

• «Δύο μαθητές αντέγραψαν → όλοι αντιγράφουν».
• «Ένας καθηγητής ήταν άδικος → όλοι οι καθηγητές είναι άδικοι».
• «Ένας οδηγός δεν σταμάτησε → οι οδηγοί δεν σέβονται κανόνες».

❗ Κλειδί

Ρώτα πάντα:

Πόσα παραδείγματα έχουμε;
Είναι αντιπροσωπευτικά;

✏️ Άσκηση

Πες γιατί είναι λάθος:

• «Ένας μαθητής από το Γ1 είναι τεμπέλης, άρα το τμήμα είναι κακό».

4️⃣ Προσφυγή στην αυθεντία – «Το είπε κάποιος σημαντικός»

👉 Τι είναι

Κάτι δεν είναι σωστό απλώς επειδή το είπε:

• διάσημος
• καθηγητής
• γιατρός
• influencer

ειδικά αν δεν είναι ειδικός στο θέμα.

📌 Παραδείγματα

• «Το είπε ένας ηθοποιός, άρα ισχύει».
• «Ο θείος μου είναι γιατρός και λέει ότι τα εμβόλια είναι κακά».
• «Το είπε ο YouTuber που ακολουθώ».

⚖️ Σημαντική διάκριση (πολύ διδακτικό!)

✔️ Δεν είναι πάντα πλάνη
❌ Είναι πλάνη όταν:

• δεν υπάρχουν αποδείξεις
• η αυθεντία δεν έχει σχέση με το θέμα

✏️ Άσκηση

• «Ένας μαθηματικός λέει ότι 2+2=4» → ❌ όχι πλάνη
• «Ένας τραγουδιστής λέει ότι η Γη είναι επίπεδη» → ✔️ πλάνη

5️⃣ Ψευδές δίλημμα – «Ή αυτό ή τίποτα»

👉 Τι είναι

Παρουσιάζονται δύο μόνο επιλογές, ενώ υπάρχουν κι άλλες.

📌 Παραδείγματα

• «Ή θα διαβάζεις όλη μέρα ή θα αποτύχεις».
• «Ή είσαι μαζί μας ή εναντίον μας».
• «Ή τα social είναι κακά ή είναι τέλεια».

🧠 Κλειδί

Η πραγματικότητα σπάνια είναι άσπρο / μαύρο.

✏️ Άσκηση

Βρες την τρίτη επιλογή:

• «Ή θα πας πανεπιστήμιο ή θα αποτύχεις στη ζωή».

6️⃣ Προσφυγή στην άγνοια – «Δεν αποδείχθηκε ότι δεν ισχύει»

👉 Τι είναι

Κάτι θεωρείται αληθινό ή ψευδές επειδή δεν αποδείχθηκε το αντίθετο.

📌 Παραδείγματα

• «Κανείς δεν απέδειξε ότι δεν υπάρχουν εξωγήινοι, άρα υπάρχουν».
• «Δεν έχει αποδειχθεί ότι το παιχνίδι αυτό είναι επικίνδυνο, άρα είναι ασφαλές».
• «Δεν ξέρουμε αν λέει ψέματα, άρα λέει την αλήθεια».

❗ Βασική αρχή

Η έλλειψη απόδειξης ≠ απόδειξη.

✏️ Άσκηση

Να διορθώσετε «Αφού δεν βρέθηκαν στοιχεία, είναι αθώος»

• (προσοχή: νομικά ισχύει, λογικά όχι πάντα —)

 ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΕ ΚΑΡΤΕΣ: «ΠΛΑΝΗ ή ΟΧΙ;»

Οδηγία
🟥 = λογική πλάνη
🟩 = σωστό / αποδεκτό επιχείρημα

---

🔴 Ad populum (αγέλη – «όλοι το λένε»)

1. «Αφού όλοι στην τάξη λένε ότι το μάθημα είναι βαρετό, τότε είναι βαρετό».
   👉 🟥
   Ερώτηση: όλοι ≠ σωστό

2. «Το βίντεο έχει 3 εκατομμύρια likes, άρα λέει την αλήθεια».
   👉 🟥

3. «Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική».
   👉 🟩
   (πρόσεξε: όχι απλώς “οι περισσότεροι άνθρωποι”)

4. «Αφού όλοι οι φίλοι μου καπνίζουν, δεν είναι επικίνδυνο».
   👉 🟥

---

🔵 Ad hominem (επίθεση στο άτομο)

5. «Μην ακούτε τη γνώμη του, είναι κακός μαθητής».
   👉 🟥

6. «Αυτό που λες είναι λάθος, γιατί δεν έχεις διαβάσει τις πηγές».
   👉 🟩
   (κριτική στο επιχείρημα, όχι στο πρόσωπο)

7. «Τι να μας πει κι αυτή; Όλο αποβολές παίρνει».
   👉 🟥

8. «Ο ομιλητής έκανε λάθος στον υπολογισμό του».
   👉 🟩

---

🟠 Εσπευσμένη γενίκευση

9. «Δύο μαθητές από το σχολείο αντέγραψαν → το σχολείο έχει πρόβλημα».
   👉 🟥

10. «Γνώρισα έναν Γάλλο αγενή, άρα οι Γάλλοι είναι αγενείς».
    👉 🟥

11. «Αρκετές έρευνες με μεγάλο δείγμα δείχνουν ότι η έλλειψη ύπνου επηρεάζει τη μνήμη».
    👉 🟩

12. «Ένας καθηγητής ήταν άδικος, άρα όλοι οι καθηγητές είναι άδικοι».
    👉 🟥

---

🟣 Προσφυγή στην αυθεντία

13. «Το είπε ένας διάσημος influencer, άρα ισχύει».
    👉 🟥

14. «Το είπε ο καθηγητής φυσικής, άρα έτσι λειτουργεί το φαινόμενο».
    👉 🟩
    (εφόσον μιλά για το αντικείμενό του)

15. «Ένας ποδοσφαιριστής λέει ότι το εμβόλιο είναι επικίνδυνο».
    👉 🟥

16. «Ο γιατρός εξήγησε με στοιχεία γιατί αυτό το φάρμακο βοηθά».
    👉 🟩

---

🟡 Ψευδές δίλημμα

17. «Ή θα διαβάζεις όλη μέρα ή δεν θα πετύχεις τίποτα».
    👉 🟥

18. «Ή είσαι καλός μαθητής ή είσαι έξυπνος».
    👉 🟥

19. «Μπορείς να οργανώσεις τον χρόνο σου ώστε να έχεις και διάβασμα και ελεύθερο χρόνο».
    👉 🟩

20. «Ή συμφωνείς μαζί μου ή είσαι εναντίον μου».
    👉 🟥

---

🟤 Προσφυγή στην άγνοια

21. «Δεν έχει αποδειχθεί ότι αυτό το παιχνίδι είναι επικίνδυνο, άρα είναι ασφαλές».
    👉 🟥

22. «Κανείς δεν απέδειξε ότι λέει ψέματα, άρα λέει την αλήθεια».
    👉 🟥

23. «Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι το φαινόμενο συμβαίνει».
    👉 🟩

24. «Δεν ξέρουμε αν υπάρχουν εξωγήινοι, άρα σίγουρα υπάρχουν».
    👉 🟥

---

🎯 ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΓΥΡΟΣ (πιο απαιτητικός)

Διάβασε το ζευγάρι και ρώτησε:
👉 Ποιο είναι καλύτερο επιχείρημα και γιατί;

Α

• «Όλοι το λένε»

• «Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν…»

Β

• «Είσαι άσχετος»

• «Αυτό το σημείο του επιχειρήματος είναι λάθος γιατί…»

Γ

• «Ή αυτό ή καταστροφή»

• «Υπάρχουν και άλλες επιλογές, π.χ.…»

---

Ιδέα για συμμετοχή όλων

Χωριστείτε ομάδες:

• Ομάδα Α: φτιάχνει πλάνη

• Ομάδα Β: τη διορθώνει

• Ομάδα Γ: εξηγεί τι πλάνη είναι

---

Επιχειρήματα

Ad populum: Το σύνδρομο της αγέλης είναι μια λογική πλάνη όπου επιχειρείται να αποδειχθεί το αληθινό ενός ισχυρισμού στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι το αποδέχονται ήδη ως αληθινό. Αυτού του είδους η πλάνη είναι επίσης γνωστή ως «προσφυγή στις μάζες», «προσφυγή στην πλειοψηφία», «προσφυγή στην ομοφωνία» και στα λατινικά «argumentum ad populum» (επιχείρημα του λαού) και ο μηχανισμός πίσω της είναι παρόμοιος με τον μηχανισμό της «προσφυγής στην αυθεντία». 


Ad hominem:Το ad hominem επιχείρημα, γνωστό και ως argumentum ad hominem (λατ.), ουσιαστικά αποτελεί επιχείρημα «ενάντια στο άτομο» και αποτελεί λογική πλάνη, η οποία συνίσταται στην ανταπάντηση σε κάποιο επιχείρημα μέσω άμεσης προσβολής προς το πρόσωπο που το διετύπωσε, σαν αυτό να αποτελούσε έγκυρη βάση για την απόρριψη του επιχειρήματος ως εσφαλμένου και δίχως ουσιαστική κατάδειξη των ελαττωμάτων του επιχειρήματος.

Εσπευσμένη γενίκευση: Βεβιασμένη γενίκευση ονομάζεται η λογική πλάνηπου υφίσταται όταν εξάγεται ένα γενικό συμπέρασμα το οποίο, ωστόσο, βασίζεται σε ανεπαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Συνήθως αφορά στατιστικά αποτελέσματα τα οποία εξάγονται από μια μικρή ομάδα ατόμων που δεν αντιπροσωπεύει επαρκώς το σύνολο του πληθυσμού. Η αντίθετη πλάνη καλείται ράθυμη επαγωγή όπου το λογικό συμπέρασμα ενός επαγωγικού επιχειρήματος γίνεται μη αποδεκτό, συνήθως σαν μια σύμπτωση.

• Ένα άτομο περνώντας με το αυτοκίνητο του από μια μικρή πόλη Χ βλέπει 10 άτομα τα οποία είναι όλα παιδιά. Γυρνώντας στην πόλη του αναφέρει ότι στην πόλη Χ δεν μένουν ενήλικες.
• Τουρίστας στην Ελλάδα υπερχρεώνεται από έναν εστιάτορα σε τουριστικό μέρος και συμπεραίνει ότι όλοι οι έλληνες είναι κλέφτες.

Προσφυγή στην αυθεντία: Η προσφυγή στην αυθεντία είναι ένα είδος λογικού επιχειρήματος επίσης γνωστού και ως argumentum ad verecundiam (Λατ. επιχείρημα προς σεβασμό) ή ipse dixit (Λατ. το είπε ο αυτός ο ίδιος), το οποίο χρησιμοποιείται όταν η τιμή αλήθειας μίας θέσης είναι ευθέως ανάλογη με την αξιοπιστία, τις γνώσεις ή το αξίωμα του προτείνοντος την θέση. Αποτελεί μέθοδο απόκτησης σχολιαστικής γνώσης και συχνά είναι λογική πλάνη.

Ψευδές δίλημμα: Η λογική πλάνη του ψευδούς διλήμματος (γνωστή επίσης και ως ψευδής διχοτόμηση, πλάνη των άκρων, «άσπρο ή μαύρο» σκεπτικό, ψευδής διάζευξη, πλάνη «είτε/είτε» και πλάνη της διακλάδωσης) υφίσταται όταν δημιουργείται η εντύπωση ότι δύο απόψεις, εναλλακτική η μία της άλλης, αποτελούν τις μοναδικές επιλογές, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχει τουλάχιστον μία ακόμη επιλογή, η οποία όμως δεν γίνεται γνωστή. Οι δύο εναλλακτικές συχνά αποτελούν τα ακραία σημεία του φάσματος. Αντί των υπεραπλουστεύσεων και των ευσεβών πόθων, είναι καταλληλότερο να γίνει εξέταση ολόκληρου του φάσματος, όπως στην ασαφή λογική

Προσφυγή στην άγνοια, ή argumentum ad ignorantiam, είναι η λογική πλάνη κατά την οποία μία πρόταση θεωρείται αληθής ή ψευδής λόγω έλλειψης απόδειξης ή στοιχείων.